Lithium-houdende energiedragers: Opslag

3722022Lithium-houdende energiedragers: OpslagRichtlijn voor de veilige opslag van lithium-houdende energiedragers Typicals Typical 1aKleine opslagvoorziening - nieuwe, gebruikte, remanufactured, in gebruik zijnde energiedragers Typical 1bKleine showroom Typical 1cKleine opslag refurbished energiedragers Typical 1dKleine opslagvoorziening - afgedankte energiedragers ten behoeve van recycling Typical 1eKleine opslagvoorziening - afgedankte (kritische) energiedragers ten behoeve van eindverwerking Typical 2aMiddelgrote opslagvoorziening Typical 2bMiddelgrote showroom Typical 2cMiddelgrote opslag refurbished energiedragers Typical 3aGrote showroom Typical 3bGroot opslagterrein buiten Een PGS-richtlijn

Een PGS-richtlijn is een document over activiteiten met gevaarlijke stoffen. In de PGS-richtlijn staan de belangrijkste risico's van die activiteiten voor de veiligheid en gezondheid van werknemers, veiligheid van de omgeving en de brandveiligheid. Ook staan in een PGS-richtlijn de mogelijke gevolgen van die risico's voor het bestrijden van een ramp. Om de risico's te beheersen en de negatieve effecten voor mens en milieu te beperken zijn doelen geformuleerd. Aan deze doelen zijn maatregelen gekoppeld. Met deze maatregelen kan aan de doelen worden voldaan. Naast de in deze PGS genoemde maatregelen is het mogelijk om gelijkwaardige maatregelen te treffen voor zover de wetgeving dit toelaat.

Meer informatie over de PGS-organisatie is te vinden op: publicatiereeksgevaarlijkestoffen.nl. Daar staan ook de actuele publicaties.

PGS Nieuwe Stijl – risicobenadering als basis

In 2015 is gestart met een nieuwe opzet van de PGS-richtlijnen: de PGS Nieuwe Stijl. Een PGS Nieuwe Stijl betekent dat maatregelen tot stand zijn gekomen met een risicobenadering. Dit houdt in dat is geanalyseerd welke risico's er zijn bij activiteiten met de gevaarlijke stof. De situaties waarbij het mis kan gaan en die leiden tot ongewenste, gevaarlijke gevolgen, zijn beschreven in scenario´s. Voor deze scenario's zijn doelen geformuleerd gericht op het beheersen van de risico's. Met maatregelen kan een bedrijf aan een doel voldoen.

De PGS Nieuwe Stijl kent de volgende hoofdelementen:

de wettelijke kaders;
de risicobenadering met de scenario's;
de doelen;
maatregelen om aan de doelen te voldoen

Onderwerpen en doelstellingen PGS-richtlijn

Een PGS-richtlijn geeft invulling aan:

Omgevingsveiligheid ( omgevingsveiligheid )of Brandbestrijding Omgevingsveiligheid (brandpreventie);
Arbeidsveiligheid (arbeidsveiligheid);
Brandbestrijding en Rampenbestrijding (rampenbestrijding).

Voor deze onderwerpen zijn de doelstellingen:

Omgevingsveiligheid:

Het voorkomen van ongewone voorvallen en het beperken van de gevolgen daarvan voor de omgeving met het oog op het waarborgen van de veiligheid voor de omgeving

Arbeidsveiligheid:

Het voorkomen van ongevallen met gevaarlijke stoffen en het beperken van de gevolgen daarvan en het voorkomen van blootstelling van werknemers aan gevaarlijke stoffen

Brand- en Rampenbestrijding:

Het beperken van de gevolgen van een brand of ramp en het borgen van een doelmatige rampenbestrijding

Organisatie bij het tot stand komen van deze PGS-richtlijn

Deze PGS-richtlijn is opgesteld door een team van vertegenwoordigers van het bedrijfsleven en de overheid. Vertegenwoordigd zijn: IPO, VNG, Nederlandse Arbeidsinspectie, Brandweer Nederland, VNO-NCW en MKB-Nederland. In staan de gegevens van de leden van het team dat deze PGS-richtlijn heeft opgesteld.

Het PGS-team is onderdeel van de PGS-beheerorganisatie. Daaronder vallen alle PGS-teams, het Projectbureau en de Adviesraad. De Programmaraad stuurt de PGS Beheerorganisatie aan.

Het Bestuurlijk Omgevingsberaad VTH (BOb) heeft deze richtlijn vastgesteld. Het BOb is de opdrachtgever van de PGS Beheerorganisatie. De governance van de PGS Beheerorganisatie is door het BOb vastgelegd.

Status van PGS-richtlijnen

De partijen van het BOb hebben afgesproken om op de volgende manier om te gaan met de PGS-richtlijnen:

Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat bepaalt in overleg met het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in het Besluit activiteiten leefomgeving dat moet worden voldaan aan een PGS-richtlijn, voor zover gericht op het waarborgen van de veiligheid voor de omgeving. Dit zijn direct werkende regels.

Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat wijst deze PGS-richtlijnen in het Besluit kwaliteit leefomgeving aan als informatiedocumenten over de beste beschikbare technieken (BBT). Dit betekent dat het bevoegd gezag verplicht is om bij het verlenen van een omgevingsvergunning voor een milieubelastende activiteit rekening te houden met PGS-richtlijnen bij het bepalen van BBT.

Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid neemt de onderdelen van de PGS-richtlijnen die als stand van de wetenschap en professionele dienstverlening worden gezien, op in de beleidsregel PGS-richtlijnen om aan doelen te voldoen voor arbeidsveiligheid.

De veiligheidsregio's gebruiken de PGS-richtlijnen als richtlijn bij het adviseren over brandveiligheid in omgevingsvergunningen en bij het voorbereiden van de brand- en rampenbestrijding.

De toezichthouders van het bevoegd gezag, de Nederlandse Arbeidsinspectie en de veiligheidsregio's beschouwen de PGS-richtlijnen als een belangrijk referentiekader bij het toezicht op de naleving van wettelijke verplichtingen, zoals de Seveso-richtlijn.

Deze PGS-richtlijn is door de Programmaraad goedgekeurd voor vaststelling door het BOb op: [datum]

Waarna het BOb deze PGS-richtlijn heeft vastgesteld op: [datum]

De voorzitter van de programmaraad,

K. van der Steenhoven

LeeswijzerIndeling PGS-richtlijn

De PGS-richtlijn heeft hoofdstukken en een aantal bijlagen. Bij elk hoofdstuk en bij elke bijlage staat of de inhoud normatief is. Als er niets bij staat, betekent het dat de tekst informatief is. Alleen de normatieve delen zijn bindend en gelden als eis of voorschrift. Met het voldoen aan de maatregelen in deze PGS wordt voldaan aan de in deze PGS opgenomen doelen.

Inleidende onderwerpen

De eerste vier hoofdstukken bevaten informatie over de veilige opslag van lithium-houdende energiedragers, het toepassingsbereik en de risicobenadering met de scenario's. Alleen , met het toepassingsbereik van deze PGS-richtlijn, is normatief.

bevat een algemene inleiding op deze PGS-richtlijn.
beschrijft de reikwijdte en het toepassingsbereik. Dit is normatief.
bevat algemene informatie over de veilige opslag van lithium-houdende energiedragers
beschrijft het basisveiligheidsniveau en geeft algemene informatie over de risicobenadering.
bevat een beschrijving van de scenario's.

Doelen en maatregelen

Hoofdstukken 5 t.m. 7 zijn normatief. Daarin staan het wettelijk kader, de doelen en maatregelen om hoog en middelhoog risico-scenario’s te voorkomen en beperken.

bevat een richtingaanwijzer wet- en regelgeving. Deze richtingaanwijzer maakt duidelijk op grond van welke wetgeving aan welke maatregelen in deze PGS-richtlijn moet worden voldaan.
beschrijft de doelen en geeft aan welke maatregelen invulling geven aan het doel.
bevat maatregelen. Daarnaast staat bij elke maatregel voor welk scenario de maatregel relevant is en aan welke doelen de maatregel invulling geeft.

Informatie bij implementatie

De overige hoofdstukken zijn informatief. Deze hoofdstukken geven extra informatie over het onderwerp van deze PGS-richtlijn. Het gaat om informatie die niet in de normatieve hoofdstukken thuishoren, maar die wel helpt bij het omgaan met deze PGS-richtlijn. Voorbeelden van onderwerpen zijn uitleg over geaccepteerde praktijken of een toelichting op onderwerpen die in andere wetten en regels vastliggen.

van deze richtlijn bevat informatie over gelijkwaardige maatregelen.

Bijlagen

Deze PGS bevat bijlagen. De teksten in de hoofdstukken kunnen naar die bijlagen verwijzen. Een bijlage is informatief of normatief. Als een hoofdstuk normatief staat dat aangegeven.

De volgende bijlagen zijn normatief:

: Afkortingen en begrippen;
: Normatieve documenten en normen. Deze bijlage bevat documenten en normen waar de maatregelen in deze PGS naar verwijzen. Daar staat ook de versie van de norm bij;
; Eisen brandveiligheidskasten energiedragers
: Implementatietermijnen in bestaande situaties.

Informatiebronnen

In deze PGS zijn wetten en andere informatiebronnen genoemd. Een overzicht hiervan staat in . Daar staat ook waar deze wetten en informatiebronnen te vinden of verkrijgen zijn.

Inleiding

Doel van de richtlijn

Het doel van deze PGS-richtlijn is om vast te leggen met welke maatregelen de risico's van opslag van lithium-houdende energiedragers te beheersen zijn. Deze maatregelen zijn gebaseerd op een risicobenadering die uitgaat van scenario's die zich voor kunnen doen. Op basis van de scenario's zijn doelen geformuleerd waarmee wordt beoogd een aanvaardbaar veiligheidsniveau te creëren. Uit de doelen zijn vervolgens maatregelen afgeleid. Deze maatregelen verkleinen de kans op een incident, of voorkomen of beperken de nadelige gevolgen van een incident. Informatie over de risicobenadering staat in van deze richtlijn.

Toepassingsbereik van de richtlijn

PGS 37-2 is van toepassing op de opslag van lithium-houdende energiedragers (cellen, batterijen of accu’s) zoals genoemd in tabel A van hoofdstuk 3.1 van het ADR.

Dit betreft de door de Verenigde Naties opgestelde ADR-indelingscodes zoals genoemd in .

Overzicht UN codes
UN-nummer	Omschrijving
UN 3171	Apparaat of voertuig met accuvoeding (bijvoorbeeld hoverboard)
UN 3166	Voertuigen (hybride, combinatie li-ion batterij en verbrandingsmotor)
UN 3480	Li-ion batterijen
UN 3481	Li-ion batterijen verpakt bij of met apparatuur
UN 3090	Li-metaal batterijen
UN 3091	Li-metaal batterijen verpakt bij of met apparatuur
UN 3536	Lithiumbatterijen ingebouwd in laadeenheid (lithium-ion-batterijen of batterijen van metallisch lithium)

In is per categorie energiedrager aangegeven vanaf welke ondergrens de PGS37-2 van toepassing is.

Ondergrenzen voor opslag energiedragers
Omschrijving	Ondergrens
Energiedragers conform de bijzondere bepaling 188 van het ADR of sectie 2 van het ICAO, dus: Lithium ion batterijen van maximaal 100 Watt uur Lithium ion cellen van maximaal 20 Watt uur Lithium metaal batterijen met maximaal 2 gram metallisch lithium Lithium metaal cellen met maximaal 1 gram metallisch lithium per cel Hybride batterijen (lithium ion en lithium metaal) van maximaal 10 Watt uur en max 1,5 gram metallisch lithium.	1000 kg energiedragers per brandcompartiment
Energiedragers die niet vallen onder bovengenoemde groep	333 kg energiedragers per brandcompartiment
Beschadigde of defecte energiedragers	1 energiedrager
Energiedragers ten behoeve van recycling of eindverwerking	333 kg energiedragers per brandcompartiment

Opmerking: Deze hoevelheden zijn in lijn met de vervoerswetgeving (ADR).

Waar in deze PGS gesproken wordt over gewicht, dan betreft dit het brutogewicht van de energiedragers, dus inclusief gewicht van de behuizing maar exclusief het gewicht van het product waarin, waneer van toepassing, de energiedragers zijn verwerkt. Tevens geldt dat waar in deze PGS wordt gesproken over energiedragers dit zowel losse energiedragers betreft alsmede energiedragers vewerkt in producten.

Deze PGS-richtlijn is niet van toepassing op:

Werkvoorraad, wanneer een werkvoorraad uit meer dan één verpakkingseenheid bestaat, dan mag er buiten een opslagvoorziening een werkvoorraad staan voor de betreffende werkdag plus één reserve verpakkingseenheid. Voor inzamelpunten van retourstromen van energiedragers geldt voor de werkvoorraad ten hoogste één in gebruik zijnde UN-gekeurd inzamelmiddel en één volle UN-gekeurd inzamelmiddel. Echter opslag meer dan de werkvoorraad, opslag in de showroom of in voor publiek toegankelijke (verkoop)ruimtes valt wel onder het toepassingsgebied van deze PGS37-2 wanneer men boven de in genoemde grenzen van 333, respectievelijk 1000 kilogram komt.
Stalling van voertuigen, werktuigen en tweewielers waarin lithium-houdende energiedragers zijn verwerkt. Dit betreft bijvoorbeeld voertuigen die voor reparatie door de eigenaar zijn aangeboden. Echter, het stallen langer dan een week van niet in gebruik zijnde (bijvoorbeeld tweedehands) voertuigen, werktuigen en fietsen in een brandcompartiment (loods of magazijn), die niet toegankelijk is voor het publiek, valt wel onder het toepassingsgebied van deze richtlijn indien men boven de in genoemde grenzen van 333, respectievelijk 1000 kilogram komt.
Opladen van (grote hoeveelheden) energiedragers van elektrische fietsen of scooters bij bijvoorbeeld maaltijdbezorgers of deelscooter bedrijven. Dit laat onverlet dat, gezien het risico van een thermal runaway, aanbevolen wordt om de maatregelen van deze PGS richtlijn ook op deze activiteiten toe te passen.

Deze richtlijn gaat niet in op de emissies naar bodem, water en lucht. Eisen over emissies naar bodem, water en lucht staan in de regels op grond van de Omgevingswet. Wel zijn bodem-, water- en luchtaspecten genoemd als dit consequenties heeft voor de veiligheid en gezondheid van werknemers en voor de veiligheid van de omgeving. Een voorbeeld is een plas met gevaarlijke stoffen. Dit heeft niet alleen risico’s voor de bodem. De gevaarlijke stof kan namelijk ook uitdampen of in brand raken en schadelijke effecten hebben op de veiligheid en gezondheid van werknemers of de omgeving. De maatregel van een lekbak heeft dan meerdere doelen.

Grote opslagvoorzieningen

In verband met het beheers- en bestrijdbaar zijn van branden vereisen grote opslagvoorzieningen, groter dan de maximale omvang uit en niet vallende onder één van de typicals uit , speciale aandacht.

Maximale omvang brandcompartiment/opslagvoorziening
Omschrijving	Maximale omvang
Opslag van nieuwe, gebruikte, remanufactured en in gebruik zijnde energiedragers	brandcompartiment 2.500 m² en 3000 ton
Afgedankte energiedragers ten behoeve recycling of eindverwerking	Brandcompartiment 300m² en 300 ton

Deze grote opslagvoorzieningen vallen wel onder het toepassingsgebied van deze PGS maar maatwerk in de vorm van een vergunning is vereist.

NEN 6060 geeft in het kader van artikel 4.51 en artikel 6.16 van het Besluit bouwwerken leefomgeving een aantal maatregelpakketten waarmee brandcompartimenten die groter zijn dan de standaardprestatie-eis, kunnen voldoen aan de (functionele) eisen voor beperking van uitbreiding van brand en voor de toelaatbare loopafstand over vluchtroutes. Onder een groot brandcompartiment wordt verstaan: een brandcompartiment dat een grotere gebruiksoppervlakte heeft dan in de prestatie-eis in de van toepassing zijnde voorschriften van het Bouwbesluit 2012 is aangegeven.

Toepassing van deze norm levert onder voorwaarden, in vergelijking met de prestatie-eisen uit het Besluit bouwwerken leefomgeving, grotere brandcompartimenten en/of grotere loopafstanden binnen subbrandcompartimenten, met eenzelfde veiligheidsniveau.

Op basis van het Besluit bouwwerken leefomgeving moet een gebouw (industriefunctie) zijn ingedeeld in brandcompartimenten met een maximale oppervlakte van 2.500 m² (nieuwbouw) of 3.000 m²(bestaande bouw). Het Besluit bouwwerken leefomgeving biedt, op basis van het gelijkwaardigheidsbeginsel in artikel 4.51 en artikel 6.16, de mogelijkheid om grote brandcompartimenten te realiseren. Hierbij moet aangetoond worden dat voldaan wordt aan de functionele eis uit het Besluit bouwwerken leefomgeving , waarin is gesteld dat de kans op een snelle uitbreiding van brand wordt beperkt.

Bestaande opslagvoorzieningen die groter zijn dan de maximale omvang zijn hiervoor vergund en gelden de overgangstermijnen vanuit . Voor nieuwbouw van grotere opslagvoorzieningen gelden alle maatregelen vanuit deze PGS voor het betreffende type energiedragers, respectievelijk typical 1d (), typical 1e (), typical 2a (), typical 2c () en typical 3a (). Aangevuld met maatwerk waarvoor een risicoanalyse moet worden uitgevoerd met betrekking tot het beheers- en bestrijdbaar zijn van branden. De scenario’s, doelen en maatregelen kunnen hiervoor wel als uitgangspunt gebruikt worden.

Relatie met wet- en regelgevingWettelijke basis PGS

Deze PGS-richtlijn geeft een nadere uitwerking van wettelijke voorschriften op grond van de Omgevingswet, de Arbeidsomstandighedenwet en de Wet veiligheidsregio’s.

In staat een toelichting op de relatie met deze wetgeving. Ook staat in een richtingaanwijzer waarmee duidelijk wordt welke maatregelen een bedrijf moet treffen op grond van deze wettelijke kaders.

Direct werkende wetten en regels

Naast de eisen in deze PGS-richtlijn zijn er ook andere wetten en regels waaraan een activiteit moet voldoen. Een voorbeeld daarvan is de Warenwet met bijbehorende Warenwetbesluiten. bij deze PGS-richtlijn bevat meer informatie over de wet- en regelgeving die van toepassing kan zijn op de activiteit uit deze PGS-richtlijn.

Deze PGS-richtlijn bevat naast de PGS-eisen (in blauwe kaders) ook een aantal maatregelen waaraan een bedrijf op grond van andere wetten en regels al moet voldoen. Dit is om de PGS-richtlijn beter leesbaar en toepasbaar te maken. Dit geeft voor een bepaald onderwerp een vollediger beeld van maatregelen die invulling geven aan de doelen.

De maatregelen die al zijn verankerd in direct werkende wetten en regels hebben een aparte status binnen deze PGS-richtlijn. Een bedrijf moet op grond van deze andere wetten en regels al aan deze maatregelen voldoen. Deze maatregelen zijn in de PGS-richtlijn te herkennen aan een oranje kader.

Implementatietermijnen

In staan maatregelen. Deze maatregelen geven een invulling aan de stand van de techniek en de stand van de wetenschap en professionele dienstverlening.

Nieuwe activiteiten moeten direct voldoen. In staat voor bestaande activiteiten binnen welke termijn de activiteiten moeten voldoen aan de maatregelen uit deze PGS.

Gebruik van normen

Als deze PGS-richtlijn verwijst naar een norm (zoals NEN, EN, of ISO) of een ander normdocument of een andere specificatie, gaat het om de uitgegeven publicatie, inclusief wijzigings- of correctiebladen, zoals die op het moment van de publicatie van deze PGS-richtlijn luidde. Dit staat in van deze PGS-richtlijn.

Normen, zoals NEN, EN of ISO of andere normdocumenten of specificaties, worden periodiek opnieuw beoordeeld en zo nodig herzien. De veranderingen zijn vaak beperkt. Wanneer alle bestaande bedrijven toch direct aan de nieuwste versie moeten voldoen, kan dat grote (financiële) gevolgen hebben. Voldoen aan de nieuwste versie hoeft niet per definitie te leiden tot een verbetering van het veiligheidsniveau.

In staat daarom bij de normen waar deze PGS-richtlijn naar verwijst, ook een jaartal. Het gaat om de versie van de norm met dat jaartal, inclusief wijzigings- of correctiebladen. Dat betekent dat deze versie blijft gelden zolang de PGS-richtlijn op dit punt niet is gewijzigd.

Uitzondering voor normen via andere wetten en regels

Soms zijn normen rechtstreeks van toepassing. Bijvoorbeeld omdat andere wetten en regels naar die norm verwijzen. Dat geldt bijvoorbeeld voor normen die horen bij bindende Europese regels. Voor die normen geldt dat de versie die in die wetten en regels staat, bepalend is.

Beschrijving lithium-houdende energiedragers

Over lithium-houdende energiedragers

Algemene informatie

Aan lithium-houdende energiedragers zijn diverse type gevaren verbonden, zoals:

Gevaren van het instabiel worden van de energiedrager
Gevaren van het vrijkomen van de elektrolyt
Elektrische gevaren

Deze PGS-richtlijn richt zich op de specifieke gevaren van de opslag van lithium-houdende energiedragers. De elektrische gevaren, zoals bijvoorbeeld externe kortsluiting of contact met spanning voerende delen, zijn reeds geregeld in andere wet- en regelgeving, en zijn alleen meegenomen voor zover zij een direct effect hebben op de lithium houdende energiedrager.

Gevaren van lithium-houdende energiedragers

Het primaire gevaar verbonden aan de opslag van lithium-houdende energiedragers is het kunnen optreden van een zogeheten thermal runaway.

Een thermal runaway is een ongecontroleerde toename in temperatuur, als een gevolg van een grotere warmteproductie dan warmteafvoer. De temperatuurtoename is bij een thermal runaway het gevolg van een positief feedbackmechanisme. Hierbij leidt een toename in de temperatuur tot een toename van de reactiesnelheid en bijgevolg (in het geval van een exotherme reactie) tot een toename van de warmteproductie. Als deze extra warmte niet of niet snel genoeg afgevoerd kan worden, stijgt de temperatuur van het reactiemengsel, waardoor de reactiesnelheid en de warmteproductie verder toenemen.

Een thermal runaway reactie kan leiden tot een zeer snelle toename van de druk en de temperatuur en bijgevolg een explosie of brand van de energiedrager, waarbij zeer giftige pyrolyseproducten vrijkomen. Stoffen die kunnen vrijkomen zijn onder meer oplosmiddelen, koolmonoxide en HF (waterstoffluoride) waarbij in geval van blootstelling, afhankelijk van de concentraties, ernstige gezondheidseffecten kunnen optreden. Er kunnen overigens nog vele andere gevaarlijke stoffen vrijkomen die in de anode en kathode zijn verwerkt, afhankelijk van de hoogte van de temperatuur van de thermal runaway.

Bij het blussen ontstaat corrosief en giftig bluswater waarbij ingezet personeel van de brandweer, andere hulpverleners, omstanders en bewoners blootgesteld kunnen worden.

Een ander gevaar van de toepassing van lithium-houdende energiedragers is het vrijkomen van de elektrolyt in geval van beschadiging van de behuizing van de energiedrager. Stoffen die kunnen vrijkomen zijn oplosmiddelen en HF (waterstoffluoride) waarbij in geval van blootstelling, afhankelijk van de concentraties, ernstige gezondheidseffecten kunnen optreden, zie

Over de opslagvoorziening

Algemene beschrijving opslagvoorziening

In de PGS 37-2 zijn maatregelen opgenomen om de risico’s van de opslag van lithium-houdende energiedragers te beheersen. Hierbij is een onderscheid gemaakt naar de staat van de energiedragers die worden opgeslagen en het soort opslagvoorziening (omvang en type opslag), zie .

Typicals

In is aangegeven welke typicals binnen het toepassingsgebied van deze PGS-richtlijn worden onderscheiden.

Typicals opslag energiedragers
Status/aard van energiedragers	Kleine opslagvoorziening	Middelgrote opslagvoorziening	Grote opslagvoorziening
Nieuwe, gebruikte, in gebruik zijnde, remanufactured (technisch nieuw) energiedragers	(basis) typical 1a: Opslagvoorziening met brandcompartiment ≤ 300 m², opslag (Magazijn)	typical 2a: Opslagvoorziening met brandcompartiment > 300 m² en ≤ 2.500 m², opslag in stellingen en opgedeeld in vakken van max 300 m²	-
	typical 1b: Showroom met brandcompartiment ≤ 300m²	typical 2b: Showroom met brandcompartiment >300 m² en ≤ 2.500 m²	typical 3a: Showroom met brandcompartiment >2.500 m² en ≤ 10.000 m²
	typical 1b: Showroom met brandcompartiment ≤ 300m²		typical 3b: Groot opslag terrein buiten ≥ 2500m²
Refurbished energiedragers	typical 1c: Opslagvoorziening met brandcompartiment ≤ 300 m²	typical 2c: Opslagvoorziening met brandcompartiment > 300 m² en ≤ 2.500 m², opslag in stellingen en opgedeeld in vakken van max 300 m2	-
Afgedankte energiedragers ten behoeve van recycling	typical 1d: Opslagvoorziening met brandcompartiment ≤ 300 m²	-	-
Afgedankte (kritische) energiedragers ten behoeve van eindverwerking	typical 1e: Opslagvoorziening met brandcompartiment ≤ 300 m²	-	-

In het kader van de risicobenadering is typical 1a geselecteerd als basis typical en de overige uitvoeringen als varianten hiervan (deltatypicals).

Opmerking: de getoonde foto’s van typicals zijn illustratief voor de betreffende typical en niet als voorbeeld van een correcte uitvoering.

Typical 1 - Kleine Opslagvoorziening

Een opslagvoorziening uitgevoerd als brandcompartiment met een bruto vloeroppervlakte (BVO) tot en met 300 m².

De opslag:

vindt plaats in stellingen; of
vindt plaats buiten stellingen in bulk, maximaal 2 pallets op elkaar, mits dat binnen de gebruiksvoorschriften van de verpakking is toegestaan;
kan inpandig of uitpandig zijn.

Binnen deze typical wordt de volgende onderverdeling naar type opslag en aard/status van energiedragers gemaakt:

Typical 1a – basis typical: nieuwe, gebruikte, remanufactured, in gebruik zijnde energiedragers
Typical 1b: kleine showroom
Typical 1c: refurbished energiedragers
Typical 1d: afgedankte energiedragers ten behoeve van recycling
Typical 1e: afgedankte (kritische) energiedragers ten behoeve van eindverwerking

Typical 1a (basis typical) - nieuwe, gebruikte, remanufactured, in gebruik zijnde energiedragers

Opslag van nieuwe, gebruikte, remanufactured of in gebruik zijnde energiedragers. De energiedragers kunnen per stuk verpakt gereed voor uitgifte opgeslagen zijn in (legbord)stellingen of in omverpakking op een pallet in bulk of in magazijnstellingen.

Opmerking: Refurbished energiedragers vallen niet onder typical 1a, voor deze energiedragers zijn typical 1c en 2c van toepassing .

Typical 1b - Kleine showroom

In afwijking van de basistypical, , betreft deze typical een showroom met nieuwe, gebruikte, remanufactured en in gebruik zijnde energiedragers, los of in producten, en is deze voor publiek toegankelijk. Tevens is de bruto vloeroppervlakte (BVO) van het brandcompartiment maximaal 300 m².

Typische toepassing van deze delta typical is het voor de verkoop tentoonstellen of demonstreren van elektrische tweewielers, speelgoed, voertuigen, heftrucks, computers, huishoudelijke apparatuur e.d.

Typical 1c - Kleine opslag refurbished energiedragers

In afwijking van de basistypical, , is deze typical specifiek van toepassing op refurbished energiedragers. Dergelijke energiedragers hebben een afwijkend risicoprofiel ten opzichte van nieuwe energiedragers.

Veel voorkomende toepassing van deze delta typical is voor de opslag van refurbished energiedragers die los (bijvoorbeeld automotive of fiets accu’s) of als onderdeel van een product (bijvoorbeeld lap-tops, tablets en mobiele telefoons) opgeslagen worden.

Typical 1d - afgedankte energiedragers ten behoeve van recycling

Opslag van afgedankte energiedragers ten behoeve van recycling. De energiedragers worden opslagen in een uitpandige opslagvoorziening of inpandig in een ADR-goedgekeurde transportverpakking of inzamelmiddel of in een brandveiligheidsopslagkast/-kluis. Veel voorkomende toepassing van deze typical is als opslag bij inzameling van energiedragers van consumenten of bij een werkplaats (garagist, fietsbedrijf, werkplaats vorkheftruck).

Typical 1e - afgedankte (kritische) energiedragers ten behoeve van eindverwerking

Opslag van afgedankte (kritische) energiedragers ten behoeve van eindverwerking. De energiedragers worden opgeslagen in een ADR-goedgekeurde transportverpakking of inzamelmiddel of in een brandveiligheidsopslagkast/-kluis.

Veel voorkomende toepassing van deze typical is als opslag bij inzameling van energiedragers van consumenten of bij een werkplaats (garagist, fietsbedrijf, werkplaats vorkheftruck).

Typical 2 - Middelgrote opslagvoorziening

In afwijking van de basistypical, , betreft deze typical de met een bruto vloeroppervlakte (BVO) van het brandcompartiment groter dan 300 m²en maximaal 2.500 m², waarbij het brandcompartiment ingedeeld is in vakken van maximaal 300 m².

Binnen deze typical wordt de volgende onderverdeling naar type opslag en aard/status van energiedragers gemaakt:

Typical 2a: Middelgrote opslag nieuwe, gebruikte, remanufactured, in gebruik zijnde energiedragers
Typical 2b: Middelgrote showroom
Typical 2c: Middelgrote opslag refurbished energiedragers

Typical 2a - Middelgrote opslag nieuwe, gebruikte, remanufactured, in gebruik zijnde energiedragers

In afwijking van de basis typical, , betreft deze typical alleen de opslag van nieuwe, gebruikte, remanufactured en in gebruik zijnde energiedragers. Tevens is de bruto vloeroppervlakte (BVO) van het brandcompartiment groter dan 300 m²en maximaal 2.500 m², waarbij het brandcompartiment ingedeeld is in vakken van maximaal 300 m².

De opslag:

vindt plaats in stellingen; of
vindt plaats buiten stellingen in bulk, maximaal 2 pallets op elkaar, mits dat binnen de gebruiksvoorschriften van de verpakking is toegestaan;
kan inpandig of uitpandig zijn.

Typische toepassing van deze delta typical is voor de opslag van voorraad dan wel groothandelsvoorraad.

Typical 2b - Middelgrote showroom

In afwijking van typical 1b, , betreft deze typical een middelgrote showroom met een bruto vloeroppervlakte (BVO) brandcompartiment groter dan 300 m² en maximaal 2.500 m². Veel voorkomende toepassing van deze delta typical is het voor de verkoop tentoonstellen of demonstreren van elektrische tweewielers, speelgoed, voertuigen, heftrucks, computers, huishoudelijke apparatuur e.d.

Typical 2c - Middelgrote opslag refurbished energiedragers

In afwijking van typical 1c, , betreft deze typical een middelgrote opslag met een brandcompartiment met een bruto vloeroppervlakte (BVO) groter dan 300 m² en maximaal 2.500 m².

Typical 3 - Grote opslagvoorziening

In afwijking van typical 2, , betreft deze typical een grote oplsagvoorziening met een brandcompartiment met een bruto vloeroppervlakte (BVO) groter dan 2.500 m² en maximaal 10.000 m².

Binnen deze typical wordt de volgende onderverdeling naar het type opslag gemaakt:

Typical 3a: Grote showroom
Typical 3b: Groot opslagterrein buiten

Typical 3a - Grote showroom

In afwijking van typical 2b, , betreft deze typical een grote showroom met een brandcompartiment met een bruto vloeroppervlakte (BVO) groter dan 2.500 m² en maximaal 10.000 m². Typische toepassing van deze delta typical is het voor de verkoop tentoonstellen of demonstreren van elektrische tweewielers, speelgoed, voertuigen, heftrucks, computers, huishoudelijke apparatuur e.d.

Typical 3b - Groot opslagterrein

In afwijking van delta typical 3a is deze locatie buiten met een oppervlakte groter dan 2.500 m² en niet direct voor publiek toegankelijk. Het betreft een opslag van producten waarin energiedragers zijn verwerkt waarbij het product zelf bedoeld is voor opslag in een buitensituatie (bijvoorbeeld auto’s, EOS’en).

Veel voorkomende toepassing van deze delta typical is de opslag van elektrische voertuigen met een totale accucapaciteit van meer dan 10 MWh.

Risicobenadering

Basisveiligheidsniveau

Bij het uitvoeren van de activiteiten die vallen onder het toepassingsbereik van deze PGS-richtlijn, wordt ervan uitgegaan dat een basisveiligheidsniveau aanwezig is. Dit is op te delen in vier soorten maatregelen:

beschermende maatregelen die volgens wet- en regelgeving standaard bij de activiteiten nodig zijn;
maatregelen die volgens bewezen en geaccepteerde goede praktijken niet weg te denken zijn. Dit zijn maatregelen voor ontwerp, constructie, in bedrijf nemen, gebruik, onderhoud of modificatie, inspectie en uit bedrijf nemen;
good housekeeping. Dit is een begrip dat staat voor de algemene zorg bij, netheid en orde van een activiteit of een bedrijfsonderdeel. Good housekeeping is een belangrijke factor bij het voorkomen van gevaarlijke situaties. Er wordt vanuit gegaan dat een bedrijf deze zaken op orde heeft, zoals ook is beschreven in de zorgplichtartikelen van de Omgevingswet en de Arbeidsomstandighedenwet;
maatregelen voor goed vakmanschap. Dit staat voor vaardigheden van werknemers om kwalitatief goed werk te leveren, en daarbij veilig en gezond te werken.

Uitgangspunt is dus dat een bedrijf met bovenstaande maatregelen in werking is.

RisicobenaderingRisicobenadering als basis

Deze PGS-richtlijn is gebaseerd op een risicobenadering waarbij op een systematische manier doelen en maatregelen zijn geformuleerd. Op basis van kennis en kunde van deskundigen van bedrijfsleven en overheid zijn verschillende scenario's geïdentificeerd. Een scenario is een reeks opeenvolgende gebeurtenissen die leiden tot een ongewenste (gevaarlijke) gebeurtenis.

Het risico is altijd een combinatie van de ernst van de gevolgen (effect) van een (ongewenste) gebeurtenis en de waarschijnlijkheid (kans) dat de gebeurtenis zich voordoet: risico = kans × effect.

Scenario's met de kleinste kans of met het kleinste effect worden beschouwd als scenario met een laag risico. Deze staan niet in de PGS-richtlijn. De scenario's met een middelhoog tot hoog risico zijn in deze PGS-richtlijn beschreven.

Op basis van een scenario is een doel beschreven om ervoor te zorgen dat:

de kans op de ongewenste gebeurtenis zo veel mogelijk wordt beperkt, en
de nadelige gevolgen van de ongewenste gebeurtenis worden voorkomen of zo veel mogelijk worden beperkt.

Soms zijn er meerdere scenario's die met hetzelfde doel kunnen worden gedekt. Per doel zijn er een of meer maatregelen uitgewerkt die er samen voor moeten zorgen dat aan het doel wordt voldaan. Een maatregel kan van belang zijn voor meerdere doelen. De risicobenadering geeft de gebruiker van de PGS-richtlijn meer inzicht in het 'waarom' van opgenomen maatregelen.

Methode

Voor de risicobenadering zijn verschillende methodes mogelijk. Vaak is de SWIFT-methode gebruikt. SWIFT staat voor Structured What If Technique. Deze methode is gebruikt in combinatie met scenario-identificatie op basis van verschillende bronoorzaken afkomstig uit de HAZOP-methode. HAZOP staat voor Hazard en Operability.

Meer informatie over de gebruikte methodes staat in de Handreiking generieke risicobenadering. Deze is terug te vinden op de PGS website.

Scenario's met laag risico

Scenario's met een laag risico worden niet in deze PGS-richtlijn behandeld. Dit betekent niet dat een bedrijf daar geen aandacht aan hoeft te besteden. Maatregelen voor scenario's met een laag risico kunnen ook door andere wetten, regels, richtlijnen of afspraken worden geborgd.

Risicoanalyse verplicht volgens wetgeving

De scenario's in deze PGS-richtlijn horen bij de risicoanalyse die het PGS-team heeft uitgevoerd. Voor sommige activiteiten geldt ook een wettelijke plicht om een risicoanalyse uit te voeren. Bedrijven zijn bijvoorbeeld op grond van het Warenwetbesluit drukapparatuur 2016 (WBDA 2016) verplicht om voor installaties die hieronder vallen een risicoanalyse uit te voeren. De risicoanalyse van het PGS-team komt niet in de plaats van deze verplichte risicoanalyse.

Scenario's die niet zijn uitgewerkt

Scenario's gaan uit van ongewenste gebeurtenissen. Bij het identificeren van scenario's zijn niet alle ongewenste gebeurtenissen meegenomen. Terrorisme en neerstortende vliegtuigen zijn daar voorbeelden van. Scenario's die voortkomen uit natuurgeweld, zijn als dat relevant is wel benoemd, maar niet verder uitgewerkt in doelen en maatregelen. De enige uitzondering is blikseminslag. Voor natuurgeweld, zoals overstromingen en aardbevingen, geldt dat de kans hierop afhangt van de locatie van de activiteit. Bedrijven moeten zelf beoordelen of er een verhoogde kans is op aardbevingen of overstromingen en ook wat de gevolgen van zo'n gebeurtenis kunnen zijn voor de veiligheid. Aan de hand daarvan kan een bedrijf in overleg met het bevoegd gezag vaststellen welke maatregelen nodig zijn om de gevolgen te beperken.

Bedrijven die onder de Seveso-richtlijn vallen en worden beschouwd als hogedrempelinrichting, moeten in het veiligheidsrapport ingaan op natuurlijke oorzaken van zware ongevallen, zoals aardbevingen of overstromingen.

Aanpak risicobenadering PGS 37-2

Een toelichting op de PGS-risicobenadering en hoe de PGS-teams deze hebben aangepakt staat in de Handreiking generieke risicobenadering.

De risicobenadering is uitgevoerd in sessies met het PGS 37-2-team, onder begeleiding van een externe deskundige, en is gebaseerd op een representatieve gangbare opslag van lithium-houdende energiedragers. De risicobenadering is niet uitputtend. Het is altijd mogelijk dat zich scenario's voordoen die niet zijn beschreven.

Voor deze PGS is de BowTie methodiek gebruikt om onderscheid te kunnen maken tussen oorzaakscenario’s en gevolgscenario’s. De directe oorzaak categorieën vanuit de PGS 6 in combinatie met de gidswoorden vanuit de SWIFT-methode zijn toegepast voor een gestructureerde identificatie van potentiële oorzaakscenario’s.

De risicoanalyse geeft een kwalitatief inzicht in de kans en gevolgen van een scenario. Het PGS-team heeft de risico’s van de scenario’s geëvalueerd, geclassificeerd en gerangschikt. Daarbij is gebruikgemaakt van de kwalitatieve risicomatrix van de generieke risicobenadering. Hiermee is bepaald of het scenario relevant is voor de PGS. Als het scenario relevant is voor de PGS, identificeert het team maatregelen op basis van de huidige stand der techniek (bijvoorbeeld uit bestaande PGS'en, gehanteerde normen en andere referentiedocumenten). Als het om nieuwe activiteiten gaat, zal in overleg met betrokken experts worden bekeken welke maatregelen toegepast worden en/of toepasbaar zijn.

De risicomatrix is vervolgens gebruikt om te beoordelen of de maatregel:

het risico vermindert,
de kans op optreden van de ongewenste gebeurtenis verkleint, of
de omvang of ernst van de gevolgen vermindert.

Voor de geïdentificeerde maatregelen is vervolgens getoetst of ze als maatregel in de PGS moeten worden opgenomen. Dit gebeurt op basis van de gezamenlijke kennis en inzichten van deskundigen in het PGS-team.

In dit deskundig oordeel worden dus meerdere aspecten meegewogen. In elk geval zijn dit wettelijke randvoorwaarden, zoals de best beschikbare techniek, de stand van de wetenschap en de arbeidshygiënische strategie. De positie van het scenario in de matrix is daarbij een hulpmiddel dat inzicht geeft. De risicomatrix kan niet worden gezien als normatief kader.

Scenario's

Inleiding

Dit hoofdstuk beschrijft de scenario's die realistisch en relevant zijn voor de opslag van lithium-houdende energiedragers. De scenario's zijn onderverdeeld in oorzaak- en gevolgscenario’s per typical.

De scenario's zijn onderverdeeld in: oorzaak- en gevolgscenario’s per typical. Elk scenario heeft een nummer. Het is weergegeven als S1, S2 en verder. Bij elk scenario horen doelen. Die zijn aangegeven met de nummers van de doelen, dus D1, D2 en verder. De beschrijvingen van de doelen staan in . Bij de maatregelen in is steeds aangegeven welke scenario's daar een rol bij spelen.

In is per typical een BowTie opgenomen die de relatie tussen scenario's, doelen en maatregelen op een grafische manier weergeeft.

Scenario’s van toepassing op typical 1a - Kleine opslagvoorziening met nieuwe, gebruikte, remanufactured of in gebruik zijnde energiedragers

Oorzaakscenario'sFabricagefout in energiedrager

Tijdens fabricage zijn er fouten ontstaan in de energiedrager waardoor een thermal runaway reactie optreedt of de behuizing van de energiedrager gaat lekken.

Potentiële gevolgen:

Temperatuuropbouw in de energiedrager
Brand in de energiedrager ()
Drukopbouw of explosie in de energiedrager ()
Vrijkomen van gevaarlijke dampen ()

Dit scenario is van toepassing op nieuwe energiedragers (af fabriek), ‘refurbished’, ‘remanufactured’ en in gebruik zijnde energiedragers.

Fout tijdens laadproces in de opslag

Ontstaan van een thermal runaway reactie als gevolg van het overladen, diep ontladen of overige laadfouten van de energiedrager in of in de periode voorafgaand aan de opslag.

Potentiële gevolgen:

Temperatuuropbouw in de energiedrager
Brand in de energiedrager ()
Drukopbouw of explosie in de energiedrager ()
Vrijkomen van gevaarlijke dampen ()

Veroudering tijdens opslag

Door veroudering ontstaan er fouten in de energiedrager waardoor een thermal runaway reactie optreedt of de behuizing van de energiedrager gaat lekken.

Potentiële gevolgen:

Temperatuuropbouw in de energiedrager
Brand in de energiedrager ()
Drukopbouw of explosie in de energiedrager ()
Vrijkomen van gevaarlijke dampen ()

Kortsluiting door water

Door contact met water ontstaat een kortsluiting in de energiedrager waardoor een thermal runaway reactie optreedt.

Potentiële gevolgen:

Temperatuuropbouw in de energiedrager
Brand in de energiedrager ()
Drukopbouw of explosie in de energiedrager ()
Vrijkomen van gevaarlijke dampen ()

Blikseminslag

Door blikseminslag in de opslagvoorziening ontstaan interne beschadigingen in de energiedrager waardoor een thermal runaway reactie optreedt.

Potentiële gevolgen:

Temperatuuropbouw in de energiedrager
Brand in de energiedrager ()
Drukopbouw of explosie in de energiedrager ()
Vrijkomen van gevaarlijke dampen ()

Externe aanstraling (brand)

Door een externe brand ontstaat opwarming van de energiedrager(s) waardoor een Therrmal Runaway optreedt.

Potentiële gevolgen:

Temperatuuropbouw in de energiedrager opbouw
Brand in de energiedrager ()
Drukopbouw of explosie in de energiedrager ()
Vrijkomen van gevaarlijke dampen ()

Voorbeelden van brandscenario’s zijn:

Brand buiten de opslag
Brand binnen de opslag zelf

Mechanische Impact van buitenaf

Door impact ten gevolge van een schok ontstaan er interne beschadigingen in de energiedrager zodanig dat er elektrische kortsluiting ontstaat waardoor een Therrmal Runaway optreedt of de behuizing van de energiedrager gaat lekken door beschadigingen.

Potentiële gevolgen:

Temperatuuropbouw in de energiedrager
Brand in de energiedrager ()
Drukopbouw of explosie in de energiedrager ()
Vrijkomen van gevaarlijke dampen (S14)

Beschadiging van energiedrager door vallen

Door impact ten gevolge van een schok ontstaan er interne beschadigingen zodanig dat er elektrische kortsluiting ontstaat waardoor van een Therrmal Runaway optreedt of de behuizing van de energiedrager gaat lekken door beschadigingen.

Potentiële gevolgen:

Temperatuuropbouw in de energiedrager
Brand in de energiedrager ()
Drukopbouw of explosie in de energiedrager ()
Vrijkomen van gevaarlijke dampen ()

Bevat ook het instorten van een stelling en druk op een energiedrager door doorhangen.

Beïnvloeding door andere stoffen (gemixte opslag)

Door beïnvloeding door andere stoffen in de opslag treedt een Thermal Runaway op.

Potentiële gevolgen:

Temperatuuropbouw in de energiedrager
Drukopbouw in de energiedrager ()
Vrijkomen van gevaarlijke dampen ()
Escalatie naar andere energiedragers ()

Gevolgscenario’sBrand in de energiedrager

Door de thermal runaway reactie ontstaat er een brand in de energiedrager.

Potentiële gevolgen:

Vrijkomen van bijtende en giftige dampen ()
Escalatie naar andere energiedragers () of omgeving ()

Drukopbouw of explosie binnen energiedrager

Instantaan falen door drukopbouw in de energiedrager / accupakket als gevolg van een thermal runway.

Bij een thermal runaway reactie vindt door de temperatuurontwikkeling drukopbouw plaats en worden dampen gevormd. Dit kan vervolgens leiden tot het instantaan falen van de energiedrager door deze drukopbouw of door een interne explosie in de energiedrager.

Potentiële gevolgen:

Personen aanwezig in de opslag geraakt door rondvliegende objecten of wegschietende energiedragers
Vrijkomen van bijtende en giftige dampen
Escalatie naar andere energiedragers () of omgeving ()

Bij het ontbreken of falen van een drukontlasting kan de drukopbouw aanzienlijk toenemen waardoor de energiedrager kan bezwijken, met grote kans op verdergaande escalatie, waardoor er aanzienlijke hoeveelheid toxisch reactieproduct vrijkomt en waarmee een onbeheersbare situatie kan ontstaan.

Vrijkomen van bijtende en giftige stoffen

Door het falen van de energiedrager(s) of door een brand komen er bijtende en giftige stoffen vrij zoals waterstoffluoride, lithiumoxide, lithiumhydroxide, zoutzuur).

Potentiële gevolgen:

Blootstelling mogelijk leidend tot gewonden en doden, zowel van aanwezigen in de opslag als in de omgeving

Met falen van de energiedrager wordt zowel het falen als gevolg van een thermal runaway als een lekkage van de behuizing bedoelt.

Escalatie naar andere energiedragers

Escalatie naar andere energiedragers in de opslag door de hoge temperatuur, brand of wegschieten (rocketeren) van energiedragers.

Potentiële gevolgen:

Blootstelling aan hitte en verbrandingsproducten, mogelijk leidend tot gewonden en doden
Escalatie naar omgeving (), mogelijk leidend tot gewonden en doden

Escalatie naar de omgeving

Escalatie van een brand naar de omgeving van de opslagvoorziening.

Potentiële gevolgen:

Externe effecten, mogelijk leidend tot gewonden en doden

Scenario's bij typical 1b - Kleine showroom

Alle scenario’s van toepassing op typical 1a, , zijn ook van toepassing op typical 1b. Er zijn geen aanvullende scenario’s gedefinieerd.

Scenario's bij typical 1c en 2c - Kleine en middelgrote opslag refurbished energiedragers

Alle scenario’s van toepassing typical 1a, , zijn ook van toepassing typicals 1c en 2c. Er zijn geen aanvullende scenario’s gedefinieerd.

Scenario’s bij typical 1d en 1e - Kleine opslagvoorziening met afgedankte energiedragers ten behoeve van recycling en ten behoeve van eindverwerking

Met uitzondering van scenario Fabricagefout in energiedrager, zijn alle scenario’s van toepassing op typical 1a, , ook van toepassing de typicals 1d en 1e. Aanvullend is als oorzaakscenario gedefinieerd voor typical 1d.

Oorzaakscenario’sFouten in energiedragers als gevolg van gebruik, defecten of beschadigingen

Door fouten in de opgeslagen energiedragers door defecten, beschadigingen of gebruik treedt een thermal runaway reactie op of de behuizing van de energiedrager gaat lekken. Potentiële gevolgen:

Temperatuuropbouw in de energiedrager
Drukopbouw in de energiedrager ()
Vrijkomen van gevaarlijke dampen ()
Escalatie naar andere energiedragers ()

Scenario's bij typical 2a - Middelgrote opslagvoorziening

Alle scenario’s van toepassing op typical 1a, , zijn ook van toepassing op typical 2a. Er zijn geen aanvullende scenario’s gedefinieerd.

Scenario's bij typical 2b - Middelgrote showroom

Alle scenario’s van toepassing op typical 1a, , zijn ook van toepassing op typical 2b. Er zijn geen aanvullende scenario’s gedefinieerd.

Scenario's bij typical 3a - Grote showroom

Alle scenario’s van toepassing op typical 1a, , zijn ook van toepassing op typical 3a. Er zijn geen aanvullende scenario’s gedefinieerd.

Scenario's bij typical 3b - Groot opslag terrein buiten

Met uitzondering van scenario’s Kortsluiting door water, blikseminslag, beschadiging energiedrager door vallen en Beïnvloeding door andere stoffen zijn alle scenario’s van typical 1a, , ook van toepassing op typical 3b. Er zijn geen aanvullende scenario’s gedefinieerd.

Richtingaanwijzer wet- en regelgeving

Inleiding

Deze PGS beschrijft doelen en maatregelen die kunnen worden getroffen om de veiligheid te waarborgen.

Elke maatregel beoogt een risico te verminderen. Dit gaat om hoge en middelhoge risico's voor:

Omgevingsveiligheid: Het voorkomen van ongewone voorvallen en het beperken van de gevolgen daarvan voor de omgeving met het oog op het waarborgen van de veiligheid voor de omgeving;

Arbeidsveiligheid: Het voorkomen van ongevallen met gevaarlijke stoffen en het beperken van de gevolgen daarvan en het voorkomen van blootstelling van werknemers aan gevaarlijke stoffen;

Brandbestrijding en Rampenbestrijding: Het beperken van de gevolgen van een brand, incident met gevaarlijke stoffen of ramp en het borgen van een doelmatige rampenbestrijding.

De meeste maatregelen hebben grondslagen in meerdere wetten. Bij elke maatregel staat deze grondslag vermeld. Daarmee wordt duidelijk dat:

maatregelen die zijn gesteld voor de omgevingsveiligheid, moeten worden nageleefd op grond van de Omgevingswet. In zijn deze maatregelen aangeduid met omgevingsveiligheid en met brandpreventie (Brandpreventie en -mitigatie Omgevingsveiligheid);
maatregelen die zijn gesteld in het belang van de arbeidsveiligheid en gezondheid, moeten worden nageleefd op grond van de Arbeidsomstandighedenwet en Warenwet. In zijn deze maatregelen aangeduid met arbeidsveiligheid;
maatregelen die zijn gesteld in het belang van brand- of rampenbestrijding, moeten worden nageleefd op grond van de Wet veiligheidsregio's. In zijn deze maatregelen aangeduid met rampenbestrijding (Brand- of Rampenbestrijding).

Eerst zijn de doelen beschreven in en daarna de maatregelen in . De doelen zijn gekoppeld aan scenario's uit en de maatregelen zijn gekoppeld aan doelen uit .

Omgevingsveiligheid

Algemeen

De Omgevingswet gaat over de fysieke leefomgeving en activiteiten die daar gevolgen voor hebben of kunnen hebben. Het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) bevat regels voor milieubelastende activiteiten. Met het oog op het waarborgen van de veiligheid staan in het Bal regels over activiteiten met gevaarlijke stoffen

Besluit activiteiten leefomgeving (Bal)

Het voornemen bestaat om PGS 37-2 aan te wijzen in het Besluit Activiteiten Leefomgeving. In de aanloop daar naar toe zal in een notitie duidelijk worden beschreven op welke wijze bedrijfsleven en overheden gebruik kunnen maken van PGS 37-2 in de periode totdat PGS 37-2 is aangewezen in het Bal.

Gelijkwaardige maatregelen

De Omgevingswet en het Bal maken het mogelijk om een andere maatregel te treffen dan de voorgeschreven maatregel.

Voor de maatregelen in deze PGS-richtlijn is het bij het treffen van een gelijkwaardige maatregel niet nodig om vooraf toestemming van het bevoegd gezag te hebben. Het is wel verplicht om het toepassen van een gelijkwaardige maatregel vooraf te melden. Voorwaarde is dat met de andere maatregel ten minste hetzelfde resultaat wordt bereikt als met de voorgeschreven maatregel is beoogd. Het moet een gelijkwaardige maatregel zijn. Het bevoegd gezag milieu heeft vier weken de tijd om de gelijkwaardigheid vooraf te toetsen. Als dat niet is gedaan, heeft zij de mogelijkheid om achteraf (tijdens het toezicht) vast te stellen of de andere maatregel daadwerkelijk gelijkwaardig is.

Meer concreet: waar het Bal voorschrijft dat – met het oog op het waarborgen van de veiligheid – moet worden voldaan aan deze PGS-richtlijn, mag dus ook een andere gelijkwaardige maatregel worden getroffen. Het bevoegd gezag toetst de gelijkwaardigheid aan het oogmerk van de voorgeschreven maatregel. Zoals hiervoor al is aangegeven, wordt dit oogmerk ingevuld met de doelen van deze PGS-richtlijn. Het gaat er dan om dat in dezelfde mate wordt bijgedragen aan het realiseren van het gestelde doel. Bij de beoordeling van de gelijkwaardigheid spelen de scenario's en de doelen die zijn weergegeven in en van deze PGS-richtlijn, daarom een belangrijke rol.

Naast een beoordeling op gelijkwaardigheid in het kader van omgevingsveiligheid kan voor een bepaalde maatregel ook een beoordeling nodig zijn op gelijkwaardigheid voor arbeidsveiligheid of brand- en rampenbestrijding. Dit is het geval als naast de Omgevingswet (omgevingsveiligheid of brandpreventie) ook de Arbeidsomstandighedenwetgeving (arbeidsveiligheid) of de Wet veiligheidsregio's (rampenbestrijding) de wettelijke grondslag is voor de maatregel. geeft uitleg over gelijkwaardigheid in het kader van de Arbeidsomstandighedenwet.

Maatwerk in Bal

Het Besluit activiteiten leefomgeving biedt ruime mogelijkheden voor maatwerk. Hierdoor is het mogelijk om in specifieke gevallen onnodige belemmeringen voor het uitvoeren van activiteiten weg te nemen. Dit biedt een initiatiefnemer bijvoorbeeld kansen voor innovatieve activiteiten. Maatwerk kan in specifieke gevallen ook nodig zijn voor bescherming van de fysieke leefomgeving, bijvoorbeeld als aanvullende maatregelen nodig zijn om significante verontreiniging tegen te gaan of om aan omgevingswaarden te voldoen. Dat mogelijkheid tot maatwerk ruim wordt geboden, betekent niet dat maatwerk breed moet worden toegepast. Uiteraard is maatwerk geen vrijbrief voor het naar eigen inzicht aanpassen van de regels. Zo is maatwerk uitdrukkelijk niet bedoeld om zonder aanleiding af te wijken van de in algemene regels geformuleerde preventieve en technische maatregelen. Maatwerk moet steeds adequaat worden gemotiveerd, en het toepassen van maatwerk is voorzien van rechtsbescherming.

Omgevingsveiligheid/Bal:
Om aan de eisen m.b.t. Omgevingsveiligheid te voldoen treft degene die de activiteit verricht de volgende maatregelen:	, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Externe veiligheidsafstanden

Een externe veiligheidsafstand zorgt voor bescherming van gebouwen en locaties waar mensen gedurende een periode verblijven. Het gaat om gebouwen en plekken buiten de begrenzing van de locatie van de activiteit.

Voor [activiteit deze PGS] zijn de veiligheidsafstanden opgenomen in [paragraaf 4.x] van het Besluit activiteiten leefomgeving.

Voor [activiteit deze PGS] zijn de veiligheidsafstanden opgenomen in het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl). Het bevoegd gezag neemt deze afstanden in acht bij het verlenen van de omgevingsvergunningen en bij het opstellen van omgevingsplannen.

Omgevingsplan

Het omgevingsplan bevat alle regels over de fysieke leefomgeving die de gemeente stelt binnen haar grondgebied.

De gemeente kan bijvoorbeeld regels stellen ten aanzien van bluswatervoorzieningen, bereikbaarheid van hulpdiensten en opstelplaatsen voor de brandweer. Activiteiten met gevaarlijke stoffen kunnen van invloed zijn op deze maatregelen en een PGS-richtlijn kan invulling geven aan die maatregelen.

Het gaat dan om maatregelen die in zijn opgenomen met het belang van de omgevingsveiligheid als oogmerk. Deze zijn herkenbaar aan de markeringen brandpreventie

Arbeidsveiligheid

In de Arbeidsomstandighedenwet staan verplichtingen met het oog op de veiligheid en gezondheid van werknemers. Voor bedrijven waar wordt gewerkt met gevaarlijke stoffen, zijn het voorkomen van ongevallen met die stoffen en het beperken van de gevolgen daarvan voor werknemers belangrijke doelen. Een ander belangrijk doel is het voorkomen van blootstelling aan gevaarlijke stoffen bij werknemers.

In het Arbeidsomstandighedenbesluit, een verdere uitwerking van de doelvoorschriften in de Arbeidsomstandighedenwet, staan nadere regels waaraan zowel werkgever als werknemer zich moet houden om arbeidsrisico's tegen te gaan. De Arbeidsomstandighedenwet en het Arbeidsomstandighedenbesluit geven in sommige artikelen de minister van SZW de bevoegdheid om nadere regels te stellen. Deze zijn uitgewerkt in de Arbeidsomstandighedenregeling. Deze regeling geeft dus nadere uitleg voor bepaalde onderwerpen uit de Arbeidsomstandighedenwet en het Arbeidsomstandighedenbesluit maar behoort ook tot de reguliere wetgeving. Een bedrijf kan dus te maken hebben met de Arbeidsomstandighedenwet, het Arbeidsomstandighedenbesluit en de Arbeidsomstandighedenregeling.

De overheid geeft via de Arbeidsomstandighedenwet een wettelijk kader met zo min mogelijk regels en administratieve lasten. Werkgevers en werknemers kunnen samen afspraken maken over hoe zij kunnen voldoen aan de voorschriften die de overheid stelt. Deze afspraken kunnen worden vastgelegd in een arbocatalogus. Een arbocatalogus is van kracht voor een bedrijfstak. Deze catalogus beschrijft technieken en manieren, goede praktijken, normen en praktische handleidingen voor veilig en gezond werken.

Daarnaast spelen de PGS-richtlijnen een belangrijke rol bij het bepalen of werkgevers aan hun wettelijke verplichtingen voldoen. De Nederlandse Arbeidsinspectie betrekt de PGS-richtlijnen bij het toezicht op de naleving van de wettelijke voorschriften en de handhaving daarvan. De Nederlandse Arbeidsinspectie moet de maatregelen die zijn aangewezen in de beleidsregel PGS-richtlijnen, gebruiken bij het toezicht op de naleving. Een vanuit arbeidsomstandigheden gezien gelijkwaardige maatregel kan eveneens worden toegepast wanneer deze voldoet aan de criteria uit . Eventueel kan de Nederlandse Arbeidsinspectie maatregelen uit een PGS-richtlijn via een eis tot naleving verplicht stellen. Dit staat in artikel 27 van de Arbeidsomstandighedenwet.

De maatregelen met het oog op arbeidsveiligheid zijn te herkennen aan arbeidsveiligheid.

Gelijkwaardige maatregelen

In staat beschreven wat de criteria zijn voor gelijkwaardige maatregelen vanuit arbeidsomstandigheden gezien.

Arbeidsveiligheid
Om aan de Arbeidsomstandighedenwet te voldoen voor een PGS-doel wordt in elk geval voldaan aan de volgende maatregelen:	, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Brand- en rampenbestrijding

De veiligheidsregio's hebben de taak om gemeenten te adviseren over branden, rampen en crises. Dit staat in artikel 10 van de Wet veiligheidsregio's (Wvr).

De brandweer is een onderdeel van de veiligheidsregio. De taken van de brandweer staan in artikel 25 Wvr. Dit zijn:

het voorkomen, beperken en bestrijden van brand;
het beperken van brandgevaar;
het voorkomen, beperken en bestrijden van ongevallen anders dan bij brand.

Daarnaast dragen de veiligheidsregio's zorg voor:

de voorbereiding op de bestrijding van branden, rampen en crises;
het organiseren van de rampenbestrijding;
het adviseren van andere overheden en organisaties op het gebied van brandpreventie, brandbestrijding en het voorkomen, beperken en bestrijden van ongevallen met gevaarlijke stoffen. Hiertoe hoort ook het adviseren van het bevoegd gezag Omgevingswet over voorschriften voor brandbestrijding en rampenbestrijding in omgevingsvergunningen.

Tot slot hebben de veiligheidsregio's een wettelijke taak tot het uitvoeren van inspecties bij Seveso-inrichtingen (artikel 13.17 van het Omgevingsbesluit en artikel 61 van de Wvr) en het opleggen van een bedrijfsbrandweeraanwijzing (artikel 31 van de Wvr).

Bij het uitvoeren van deze taken gebruiken de veiligheidsregio's PGS-richtlijnen. Brandbestrijding en rampenbestrijding omvat brandveiligheid, maar ook het ongecontroleerd vrijkomen van gevaarlijke stoffen die een bedreiging vormen voor de omgeving.

Algemene (brand)veiligheidseisen voor bouwwerken zijn geen onderdeel van PGS-richtlijnen maar volgen uit het Bbl. De maatregelen die zijn gericht op brandpreventie en brandbestrijding op grond van de Omgevingswet, zijn aangeduid met brandpreventie.

De maatregelen die zijn gesteld in het belang van de brandbestrijding en rampenbestrijding op grond van de Wvr, zijn aangeduid met rampenbestrijding.

Wet veiligheidsregio's
Om aan de Wet veiligheidsregio's te voldoen wordt in elk geval voldaan aan de volgende maatregelen:	, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Doelen

Inleiding

In dit hoofdstuk zijn de doelen beschreven die relevant zijn voor de veilige opslag van lithium-houdende energiedragers. Met deze doelen is beoogd het risico zo veel mogelijk te beperken.

Bij elk doel staat met welke maatregelen aan het doel kan worden voldaan. Hierbij is het onderwerp van de maatregel vermeld. De volledige maatregel is beschreven in .

Elk doel heeft een uniek nummer. Bij de maatregelen in staat steeds vermeld aan welke doelen de maatregel invulling geeft.

DoelenZeker stellen dat energiedragers op de juiste wijze worden opgeslagen afhankelijk van hun aard en status

De risico’s van opslag van energiedragers zijn onder andere afhankelijk van de aard van de energiedrager (o.a. nieuw, gebruikt, defect, voor recycling) en hun status (stabiel of instabiel). Het is van belang dat deze aard en status bepaald worden en dat op basis daarvan de juiste wijze van opslag wordt bepaald.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingZeker stellen dat de status van energiedragers in de opslag gecontroleerd wordt en dat actie wordt genomen op veranderingen van status

Omdat de status van een energiedrager in de opslag kan veranderen is het van belang dat er een actief beheer van de energiedragers in de opslag voorziening is.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingZeker stellen dat energiedragers met een groot risico voor een thermal run away apart opgeslagen worden in een aparte opslagvoorziening (Quarantaine opslag)

Opslag van instabiele beschadigde energiedragers of energiedragers waarvan de aard en status onbekend zijn op een veilige locatie.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingZeker stellen dat laden alleen plaats vindt op daarvoor aangewezen plaatsen en dat het laadproces beheerst wordt

Of laden toegestaan wordt in een opslagvoorziening is afhankelijk van de situatie en de typical. Wanneer laden plaats vindt moet geborgd zijn dat dit op een veilige wijze gebeurt

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingZeker stellen dat energiedragers worden opgeslagen onder de juiste condities en omstandigheden

Wanneer energiedragers niet onder juiste condities of op de juiste wijze worden opgeslagen kunnen defecten of beschadigingen ontstaan door bijvoorbeeld blootstelling aan bijvoorbeeld hoge temperatuur, contact met water of daar beschadigen als gevolg van vallen.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingVoorkomen van escalatie naar opslagvoorziening energiedragers of van opslagvoorziening naar omgevingarbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingBestrijding en beheersing van de relevante scenario’s (zoals omgevingsbrand, thermal runaway en brand in een energiedrager) teneinde escalatie te voorkomenarbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingZeker stellen deugdelijkheid stellingen

Zeker stellen dat het ontwerp, de plaatsing en de integriteit van de stellingen geschikt zijn voor het opslaan van energiedragers.

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheidrampenbestrijdingZeker stellen dat personeel beschikt over de juiste competenties voor de uit te voeren werkzaamhedenarbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingVoorkomen van negatieve effecten op energiedragers door andere goederen, werkzaamheden of installaties

Voorkomen van (negatieve) effecten op de energiedragers door:

andere goederen in de opslag;
andere werkzaamheden en installaties in de opslag, zoals een technische ruimte.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingBescherming tegen overspanningspieken

Voorkomen dat energiedragers blootgesteld worden aan overspanningspieken

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingZeker stellen dat adequaat wordt gehandeld bij noodsituaties

Dit doel betreft het geheel aan activiteiten ter voorkoming van effect op mens of omgeving. Niet op bestrijding van het scenario zelf als bedoeld in .

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingVoorkomen hoge concentraties gevaarlijke gassen of dampen

Voorkomen dat er hoge concentraties kunnen ontstaan van gassen of dampen die vrijkomen bij een lekkage van de energiedrager(s).

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijding

Maatregelen

Inleiding bij de maatregelen

Dit hoofdstuk bevat maatregelen. Het bevat de verschillende preventieve en repressieve maatregelen die invulling geven aan de doelen zoals opgenomen in . Dit kunnen bouwkundige, (installatie)technische en organisatorische maatregelen zijn. Als deze maatregelen zijn getroffen, wordt in elk geval aan de gestelde doelen voldaan.

Elke maatregel heeft een nummer en een onderwerp. Dit nummer en onderwerp komen overeen met de aanduiding van de maatregel bij de doelen in .

Bij elke maatregel is met de markeringen omgevingsveiligheid, brandpreventie, arbeidsveiligheid en rampenbestrijding aangegeven wat de wettelijke basis is.

omgevingsveiligheid: Maatregel gericht op omgevingsveiligheid met een grondslag in de Omgevingswet

brandpreventie: Maatregel gericht op brandpreventie en brandbestrijding met een grondslag in de Omgevingswet (adviesrol Veiligheidsregio/brandweer)

arbeidsveiligheid: Maatregel gericht op arbeidsveiligheid met een grondslag in de Arbeidsomstandighedenwet

rampenbestrijding: Maatregel gericht op brand- of rampenbestrijding met een grondslag in de Wet veiligheidsregio's

Maatregelen die vergelijkbaar zijn met direct geldende eisen uit andere wetgeving, zijn herkenbaar aan een oranje kader. Deze maatregelen hebben de letters 'MW' voor het nummer. Onder deze maatregelen staat een referentie naar de wettelijke bepaling bij de desbetreffende maatregel.

Interne veiligheidsafstanden

In de PGS kunnen minimumafstanden opgenomen zijn bedoeld om escalatie van een voorzienbaar incident in of nabij een PGS voorziening naar een ander installatieonderdeel, bouwwerken, opslagen en mensen niet zijnde werkenden (domino-effect) te voorkomen of te beperken. Deze minimumafstanden zijn niet hetzelfde als de afstanden die betrekking hebben op de gezondheid en veiligheid van werkenden in het kader van brand- en explosieveiligheid als bepaald in onder meer paragraaf 2a van het Arbeidsomstandighedenbesluit (ATEX). Die afstanden zijn onderdeel van het explosieveiligheidsdocument en zijn bijvoorbeeld afhankelijk van de zonering en mogelijke andere aanwezige stoffen. De arbeidsomstandighedenwetgeving gaat bij de berekening van de afstanden uit van worstcasescenario en -situatie waardoor de interne veiligheidsafstanden groter kunnen zijn dan diegene in de PGS-richtlijn.

BasisveiligheidZorgplicht basisveiligheid

Er is een basisveiligheidsniveau aanwezig dat bestaat uit:

beschermende maatregelen die volgens wet- en regelgeving standaard bij de activiteiten nodig zijn;
maatregelen die volgens bewezen en geaccepteerde goede praktijken niet weg te denken zijn. Dit zijn maatregelen voor ontwerp, constructie, in bedrijf nemen, gebruik, onderhoud of modificatie, inspectie en uit bedrijf nemen;
good housekeeping. Dit is een begrip dat staat voor de algemene zorg bij, netheid en orde van een activiteit of een bedrijfsonderdeel. Good housekeeping is een belangrijke factor bij het voorkomen van gevaarlijke situaties. Er wordt vanuit gegaan dat een bedrijf deze zaken op orde heeft, zoals ook is beschreven in de zorgplichtartikelen van de Omgevingswet en de Arbeidsomstandighedenwet;
maatregelen goed vakmanschap. Dit staat voor vaardigheden van werknemers om kwalitatief goed werk te leveren, en daarbij veilig en gezond te werken.

De scenario’s in deze PGS zijn gebaseerd op deze basisveiligheid. Deze maatregelen zijn een eerste ‘line of defense’ om te voorkomen dat relatief kleine incidenten zich ontwikkelen tot grote incidenten.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingRegels voor omgaan met energiedragers

De werkgever stelt regels en procedures vast voor het omgaan met lithium-houdende energiedragers. De werkgever ziet toe op de naleving van deze procedures en regels. De werkgever richt voorzieningen in en verstrekt middelen aan werknemers voor een optimale veiligheid op plaatsen waar lithium-houdende energiedragers aanwezig zijn.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijding

Opslagvoorziening voor opslag van lithium-houdende energiedragers

AlgemeenVerwarmingsinstallatie

Voor verwarming in de opslagvoorziening/showroom wordt uitsluitend gebruik gemaakt van:

centrale verwarming, of
elektrische verwarming;

Bij toepassing van centrale verwarming wordt alleen gebruik gemaakt van water onder lage druk (max. 2 bar).

Bij toepassing van elektrische verwarming worden alleen afgesloten radiatoren gebruikt. De oppervlaktetemperatuur van die radiatoren mag ten hoogste 100 ^oC bedragen.

Alle radiatoren en leidingen zijn zodanig aangelegd en afgeschermd, dat zij niet onopzettelijk kunnen worden aangeraakt en dat er geen voorwerpen op kunnen worden geplaatst.

Een verwarmingsinstallatie moet daarnaast ook voldoen aan de Arbeidsomstandighedenwet, waaronder paragraaf 2a “Explosieve atmosferen” van het Arbeidsomstandighedenbesluit.

brandpreventieomgevingsveiligheidVeiligheidsstudie (semi) geautomatiseerde systemen

Wanneer gebruik wordt gemaakt van (semi) geautomatiseerde systemen moet een veiligheidsstudie worden uitgevoerd waarin aandacht wordt besteed aan de relevante doelen en maatregelen en hoe daar voor een (semi) geautomatiseerd systeem invulling aan wordt gegeven.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijding

Bouwkundige maatregelen en voorzieningenDraagconstructie - eisen bij brand

De draagconstructie van de opslagvoorziening/showroom behoudt tijdens een brand ten minste 60 minuten zijn functie. Deze brandwerendheid wordt bepaald volgens NEN-EN 1363-1.

De brandwerendheidsklasse voor draagconstructies wordt uitgedrukt met de letter R gevolgd door een waarde. Een waarde van R60 houdt in dat de constructie zijn draagvermogen 60 minuten lang weet te behouden tijdens een normale brand.

Deze maatregel maakt de repressieve inzet mogelijk.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidCompartimentering

Maximale omvang van de compartimenten is conform de indeling in typicals uit .

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingBrandwerendheid - WBDBO

De WBDBO, bepaald volgens NEN 6069 of berekend volgens NEN 6068, tussen een opslagvoorziening/showroom met energiedragers en een andere ruimte moet ten minste 60 minuten bedragen in beide richtingen. Deuren, ventilatieopeningen, leidingdoorvoeren of rolluiken in deze constructie mogen geen afbreuk doen aan de vereiste WBDBO.

WBDBO gaat over een gebouw of scheidingsconstructie. De brandwerendheid van scheidingsconstructies bepaalt de weerstand tegen branddoorslag. WBDBO kan worden bereikt met brandwerende constructies of met afstanden of een combinatie daarvan. Bij brandoverslag moet een berekening volgens NEN 6068 worden uitgevoerd.

brandpreventieomgevingsveiligheidBrandwerendheid – brandmuur, brandscherm of keerwand

Een brandmuur, brandscherm of keerwand bestaat uit een geheel gesloten wand met een brandwerendheid van ten minste 60 min volgens NEN 6069.

brandpreventieomgevingsveiligheidCriteria brandwerendheid

Voor de brandwerendheid moeten de volgende criteria van NEN 6069 worden aangehouden:

‘R’ voor draagconstructies zowel onder, boven als ten behoeve van de opslag zelf;
‘REI’ voor dragende wanden en vloeren;
‘RE’ voor daken
‘EI’ voor niet-dragende wanden;
‘EI1’ voor deuren.

brandpreventieomgevingsveiligheidMaterialen toegepast in constructie

De vloer van een opslagvoorziening, een eventueel noodzakelijke afdekking van de (hoofd)draagconstructie, alsmede de afdekking aan de binnenzijde van de opslagvoorziening van wanden en dak (voor zover aanwezig) moeten zijn vervaardigd van materiaal, beoordeeld over ten minste de eerste 10 mm van die afdekking, dat voldoet aan Euroklasse A1 (onbrandbaar) volgens NEN-EN 13501-1.

Hieraan gelijkwaardig is een constructie die als geheel voldoet aan ten minste Euroklasse A2. Verven en coatings hoeven niet te worden meegenomen.

Dit voorschrift voorkomt dat er brandbare materialen in de constructie, wanden en dak van de opslag worden gebruikt.

brandpreventieomgevingsveiligheidPlaatsing energiedragers

Om kortsluiting te voorkomen zijn de energiedragers niet rechtstreeks op de bodem van de opslagvoorziening/showroom geplaatst.

De onderkant van de onderste energiedragers is boven het niveau van de opvang bluswatervoorziening geplaatst tenzij de energiedragers in vloeistofdichte bakken zijn opgeslagen.

Er moet worden voorkomen dat de, in de opslagvoorziening/showroom aanwezige, energiedragers in contact komen met regen-, schrob- en lekwater alsmede bluswater bij het bestrijden van een beginnende brand.

Bij het bestrijden van een grootschalige brand met brandslangen of bij het in werking treden van het brandblussysteem zullen de energiedragers wel in contact komen met water. Er is dan sprake van escalatie waarbij de bestrijding belangrijker is dan het voorkomen van kortsluiting.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingBescherming tegen weersinvloeden

Energiedragers worden zodanig opgeslagen dat zij beschermd zijn tegen weersinvloeden.

Wanneer opslag in de buitenlucht plaats vindt moet dit onder een overkapping die aan de volgende eisen voldoet:

De dakbedekking van de overkapping is niet meer dan 4 m boven de vloer van de opslagvoorziening/showroom gelegen.
De afstand tussen de buitenrand van de vloer van de opslagvoorziening en de buitenrand van de overkapping (horizontale projectie) is tenminste gelijk aan de hoogte van de overkapping (gemeten vanaf de dakbedekking).
Het terrein rondom de buiten opslag is voorzien van een hemelwaterafvoersysteem.

De draagconstructie van de overkapping voldoet aan .

Om inregenen te voorkomen, moet de overkapping een overmaat hebben ten opzichte van de opslag. Binnen een hoek van 45 graden tussen dakbedekking en de vloer mogen geen lithium-houdende energiedragers zijn opgeslagen. Om het verspreiden van regenwater onder invloed van wind tot een minimum te beperken is ook een maximale hoogte vastgelegd.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingHemelwaterafvoer

De leidingen van de hemelwaterafvoeren, van het dak van de opslagvoorziening/showroom naar het riool, bevinden zich buiten het inwendige van de opslagvoorziening/showroom.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingBliksembeveiliging

De opslagvoorziening voor energiedragers is tegen blikseminslag beveiligd. Hierbij gelden de principes volgens de norm NEN-EN-IEC 62305-1.

Een risicoanalyse volgens de norm NEN-EN-IEC 62305-2 gaat vooraf aan het ontwerp van de opslagvoorziening. Uit deze risicoanalyse volgt de vereiste beveiligingsklasse. De vereiste bliksembeveiliging volgt uit deze beveiligingsklasse en voldoet aan de norm NEN-EN-IEC 62305-3.

Het ontwerpen, vervangen en installeren van de aarding en bliksemafleiding vindt plaats door een deskundige die een verklaring afgeeft waaruit blijkt dat de installatie voldoet aan voornoemde normen.

Welke beveiligingsklasse voor de bliksembeveiliging noodzakelijk is, is afhankelijk van de risico klasse en vereist maatwerk voor een opslaglocatie.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingOnderdelen bliksembeveiligingssysteem

De onderdelen van een bliksembeveiligingssysteem voldoen aan de NEN-EN-IEC 62561 serie voor zover het betreffende deel van toepassing is.

De NEN-EN-IEC 62561 serie bestaat uit 7 delen.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingBliksembeveiliging – energiedragers aangesloten op een oplaadvoorziening

De elektrotechnische installaties voor het opladen van lithium-houdende energiedragers in een opslagvoorziening zijn tegen blikseminslag beveiligd volgens de norm NEN-EN-IEC 62305-4.

Moderne regel- en besturingssystemen kunnen tegen overspanning worden beveiligd met een zogeheten gecoördineerde in- en externe bliksem- en overspanningsbeveiliging.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijding

Handelingen en werkzaamhedenIngangscontrole

Bij binnenkomst van energiedragers in de opvangvoorziening wordt, ongeacht de aard en status van de energiedragers, een ingangscontrole uitgevoerd waarbij het volgende gecontroleerd wordt:

Beschadigingen van de omverpakking / zending;
Beschadigingen van de verpakking;
Of het product / de verpakking in contact is geweest met water;
Aanvullende controles afhankelijk van de aard van de energiedrager zoals beschreven in en .

Als resultaat van de ingangscontrole worden:

Aard en status van de energiedragers vastgelegd;
Juiste opslaglocatie / wijze van opslag bepaald conform , , en ;
De energiedragers opgenomen in het registratiesysteem conform en .

Toelichting 1: In geval van opslag in een showroom, typicals 1b, 2b en 3a, is de ingangscontrole niet van toepassing omdat uitgegaan wordt dat deze controle al in het magazijn gedaan is. Wanneer goederen direct na ontvangst in de showroom geplaatst worden, geldt de ingangscontrole wel.

Toelichting 2: Deze controle betreft een visuele controle en het is niet de bedoeling dat de energiedrager uit de verpakking, of uit het product waarin de energiedrager is verwerkt, wordt gehaald.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingIngangscontrole – gebruikte en/of beschadigde/defecte energiedrager

In aanvulling op worden voor gebruikte en of beschadigde/defecte energiedragers de volgende aspecten zintuigelijk gecontroleerd:

uitwendige beschadigingen, zoals deuken, scheuren, open bekabeling;
zichtbare waterschade, zoals roest;
Brandschade, zoals roet;
lekkage van elektrolyt.

Gebruikte en/of beschadigde/defecte energiedragers die aan het einde van de werkdag nog niet beoordeeld zijn worden als instabiel behandeld en in afwachting van de ingangscontrole in quarantaine geplaatst conform .

De ingangscontrole wordt door een vakbekwaam/deskundig medewerker uitgevoerd. Deze deskundige is aantoonbaar voldoende vakbekwaam op het gebied van lithium-houdende energiedragers.

Het is niet nodig om beschadigde, defecte energiedragers te demonteren bij de Ingangscontrole.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingIngangscontrole – refurbished energiedrager

In aanvulling op wordt voor refurbished energiedragers gecontroleerd of:

de onderhoudshistorie van de energiedrager bekend is
de energiedrager is voorzien van een certificaat van de refurbisher
uit de onderhoudshistorie blijkt dat de energiedrager gerefurbished is (bijvoorbeeld door een certificaat van de refurbisher).

Wanneer bovenstaande aanwezig dan mag de refurbished energiedrager opgeslagen worden als nieuw ( en ). Wanneer dit niet het geval is dan worden de refurbished energiedragers opgeslagen conform .

De ingangscontrole wordt door een vakbekwaam/deskundig medewerker uitgevoerd. Deze deskundige is aantoonbaar voldoende vakbekwaam op het gebied van lithium energiedragers.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingPallets deugdelijk

Pallets zijn van een deugdelijke constructie. Voor iedere wijze van verpakking wordt afhankelijk van gewicht en sterkte van de verpakking een maximale stapeling vastgesteld.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingOpslag in ADR-verpakking

Nieuwe en ongebruikte energiedragers worden bij voorkeur verpakt opgeslagen in ADR-goedgekeurde verpakkingen. Voor onverpakte energiedragers gelden de eisen uit .

De maximaal toegelaten bruto massa van de verpakking wordt niet overschreden. Voor niet- UN-gekeurde verpakkingen is de aantoonbaarheid van de maximale bruto massa geregeld door middel van bewijs van de leverancier of producent waaruit deze waarde blijkt.

Voor verpakte energiedragers is de maximale hoogte van de bovenste ligger van de stelling 4,60 meter.

Toelichting 1: De maximaal toegelaten bruto massa is bij een UN-gekeurde verpakking herleidbaar middels het UN-keurmerk.

Toelichting 2: In geval van een incident zal de brandweer echter geen pallets uit de stellingen halen met heftrucks maar uitsluitend met handpalletwagens.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingMaximale opslaghoogte

In afwijking op is opslag van energiedragers op een hoogte van meer dan 4,60 m alleen toegestaan wanneer:

De energiedragers in een ADR-verpakking zijn opgeslagen;
Verpakkingen op een pallet goed stapelbaar zijn;
Er geen andere goederen boven staan;
In-rack sprinklers aanwezig zijn.

Voorkomen moet worden dat op de hogere gedeelten van de stellingen pallets worden opgeslagen waarvan de goederen niet homogeen zijn gestapeld (dus geen combinatie van dozen, vaten en zakken en losse onderdelen). De chauffeur van het interne transportmiddel heeft ook beperkt zicht op de goederen die op groter hoogten zijn opgeslagen.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingOnderlinge afstanden elektrische tweewielers

In een grote showroom voor elektrische tweewielers mogen maximaal 10 tweewielers gegroepeerd zijn opgesteld. Tussen de clusters moet minimaal een afstand van 2 m zijn aangehouden.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingOpslag onverpakte energiedragers

Onverpakte energiedragers mogen niet op elkaar worden gestapeld en mogen niet boven een hoogte van 1,80 meter worden opgeslagen.

Onverpakte energiedragers worden, met uitzondering van de in paragraaf genoemde werkvoorraad, opslagen in een aparte stellingsectie welke door middel van een minimaal 60 minuten brandwerende scheiding in zij- en achterwaartse richting ten opzichte van de voorzijde van de stellingsectie is opgesteld.

De voorzijde van de stellingsectie mag een open zijde beslaan waarbij de afstand tot andere brandbare en/of risico verhogende objecten minimaal 3,5 meter bedraagt. Als de voorzijde van de stellingsectie voorzien is van een brandwerende afscheiding zoals een doek, deur of andere toegangsconstructies kan deze afstand tot 2 meter worden teruggebracht.

Wanneer de brandwerende scheiding van de stellingsectie niet gerealiseerd kan worden moet de afstand tot andere brandbare en/of risico verhogende objecten minimaal 3,5 meter beslaan in elke richting.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingOpslagcondities

Als er vanuit de fabrikant opslagcondities van toepassing zijn dan worden deze mede nageleefd.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingOpslag stabiele gebruikte en/of beschadigde/defecte energiedragers

Voor gebruikte en/of beschadigde/defecte energiedragers die bij de ingangscontrole stabiel zijn bevonden geldt in aanvulling op de eisen uit en dat zij worden opgeslagen in een brandcompartiment waar uitsluitend stabiele gebruikte en/of beschadigde/defecte energiedragers mogen worden opgeslagen of in een daarvoor bestemde brandveiligheidskast die voldoet aan de eisen zoals gesteld in .

Wanneer opslag in een ander brandcompartiment niet mogelijk is, worden de energiedragers opgeslagen in een verpakking die voldoet aan de ADR verpakkingsinstructie P908 of LP904, waarbij er maximaal 2 gevulde verpakkingen aanwezig mogen zijn. De transportverpakking moet buiten worden geplaatst of in een apart opslagvak.

Beschadigde en/of defecte energiedragers moeten binnen 14 dagen worden afgevoerd.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingOpslag stabiele gebruikte en/of beschadigde/defecte energiedragers - aanvullend

In aanvulling op geldt voor inpandige opslag dat opslag plaats moet vinden in een apart opslagvak, welke door middel van een minimaal 90 minuten brandwerende scheiding in zij en achterwaartse richting ten opzichte van de voorzijde van de stellingsectie is opgesteld.

De voorzijde van de stellingsectie mag een open zijde beslaan waarbij de afstand tot andere brandbare en/of risico verhogende objecten minimaal 5 meter bedraagt. Als de voorzijde van de stellingsectie voorzien is van een brandwerende afscheiding zoals een doek, deur of andere toegangsconstructies kan deze afstand tot 2,5 meter worden teruggebracht.

Wanneer de brandwerende scheiding van de stellingsectie niet gerealiseerd kan worden moet de afstand tot andere brandbare en/of risico verhogende objecten minimaal 5 meter beslaan in elke richting.

In geval van een uitpandige opslagvoorziening moet deze uitgevoerd zijn als een brandcompartiment met een WBDBO van minimaal 90 minuten.

Deze WBDBO van 90 min kan ook behaald kan worden met afstand:

wanneer de afstand van de opslagvoorziening tot de begrenzing van de locatie een ander bouwwerk dat tot de locatie behoort, of andere brandbare objecten, minder dan 5 meter bedraagt, moet de brandwerendheid ten opzichte hiervan van de wanden, het dak en de draagconstructie van de opslagvoorziening ten minste 90 min bedragen. Deuren, ventilatieopeningen, leidingdoorvoeren of rookluiken in deze constructie mogen geen afbreuk doen aan de vereiste brandwerendheid;
wanneer de afstand van de opslagvoorziening tot de begrenzing van de locatie, een ander bouwwerk dat tot de locatie behoort, of andere brandbare objecten, tenminste 5 meter bedraagt, moet de brandwerendheid van de wanden, het dak en de draagconstructie van de opslagvoorziening ten minste 60 min bedragen. Deuren, ventilatieopeningen, leidingdoorvoeren of rookluiken in deze constructie mogen geen afbreuk doen aan de vereiste brandwerendheid;
wanneer de afstand van de opslagvoorziening tot de begrenzing van de locatie, een ander bouwwerk dat tot de locatie behoort, of andere brandbare objecten, tenminste 10 meter bedraagt, moet de brandwerendheid van de wanden, het dak en de draagconstructie van de opslagvoorziening ten minste 30 min bedragen. Deuren, ventilatieopeningen, leidingdoorvoeren of rookluiken in deze constructie mogen geen afbreuk doen aan de vereiste brandwerendheid;
wanneer de afstand van de opslagvoorziening tot de begrenzing van de locatie, een ander bouwwerk dat tot de locatie behoort, of andere brandbare objecten, tenminste 15 meter bedraagt, is ten aanzien van de brandwerendheid van de wanden, het dak en de draagconstructie geen eis van toepassing.

Verpakte energiedragers mogen aanvullend voldoen aan deze maatregel maar in basis geldt dat de verpakking normaliter voldoende bescherming biedt om snelle escalatie naar andere energiedragers te voorkomen.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingOpslag instabiele beschadigde of defecte energiedragers

Energiedragers die, tijdens de ingangscontrole of tijdens periodieke controles, instabiel zijn bevonden worden per stuk volledig afgezonderd opgeslagen in een brandcompartiment waar uitsluitend instabiele energiedragers mogen worden opgeslagen worden.

Wanneer opslag in een ander brandcompartiment niet mogelijk is, worden instabiele energiedragers zodanig per stuk volledig afgezonderd in een transportverpakking zodat:

De temperatuur van het buitenoppervlak van de geassembleerde verpakking mag niet hoger zijn dan 100°C. Een tijdelijke temperatuurpiek van maximaal 200^°C is toelaatbaar;
Er geen vlammen buiten de verpakking optreden;
Er geen projectielen de verpakking verlaten;
De structurele eenheid van de verpakking behouden blijft;
De verpakkingen hebben hierbij een gasbeheerssysteem (bijvoorbeeld filtersysteem, luchtcirculatie, opvangsysteem voor gas, gasdichte verpakking), voor zover van toepassing.

Instabiele beschadigde en/of defecte energiedragers moeten binnen 7 dagen te worden afgevoerd.

Toelichting 1: Een verpakking conform verpakkingsinstructie P911 ADR of ADR LP906 voldoet hier in ieder geval aan. Een dergelijke verpakking wordt beschouwd als tijdelijke opslagvoorziening.

Toelichting 2: Hoe gehandeld wordt bij instabiele energiedragers moet beschreven zijn in het Noodplan, en .

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingOpslag energiedragers in combinatie met andere goederen en activiteiten

Energiedragers worden binnen een compartiment niet gezamenlijk opgeslagen met:

Stoffen die onder de werkingssfeer van het ADR vallen (met uitzondering van ADR –klasse 9) ;
Stoffen of voorwerpen die brandbaar zijn;
Stoffen die de energiedragers kunnen aantasten (stoffen die oxidatie bevorderen zoals strooizout) ;
Oplaadapparatuur die voor gebruik gereed is.

Andere werkzaamheden dan noodzakelijk voor de opslag worden niet in de opslagruimte voor energiedragers uitgevoerd.

Een opslagruimte voor energiedragers wordt uitsluitend als opslagruimte toegepast. Een andere functie voor de ruimte, zoals een oplaadruimte of een technische ruimte is niet toegestaan.

Wanneer in de betreffende ruimte ook koopmansgoederen worden opgeslagen mogen deze niet risicoverhogend werken en de brandbestrijding niet belemmeren. Aandachtspunt hierbij is dat de opgeslagen stoffen geen tegenstrijdige blussystemen vereisen en onderling niet brandbevorderend werken.

In het brandcompartiment waarin de energiedragers zijn opgeslagen mogen wel materialen voor het (her)verpakken van de energiedragers aanwezig zijn voor zover dit beperkt blijft tot de hoeveelheden die gedurende een werkdag benodigd zijn. Voorraden verpakkingsmateriaal (pallets, karton, folie) moeten (vanwege hun bijdrage aan de vuurbelasting) wel in een ander brandcompartiment zijn opgeslagen.

Toelichting 1: Opslag van CMR-stoffen en CLP-stoffen die niet aan het bovenstaande voldoen zijn in beginsel niet risicoverhogend voor het ontstaan of bevorderen van een calamiteit met energiedragers. Andersom zijn energiedragers wel risicoverhogend voor het ontstaan of bevorderen van een calamiteit met CMR-stoffen of CLP-stoffen. Voor het beperken van dit risico zijn maatregelen gesteld in het kader van de opslag van gevaarlijke stoffen (waaronder PGS 15).

Toelichting 2: Voor voorbeelden van stoffen die brandbaar zijn kan gebruik gemaakt worden bijlagen B2 tot en met B8 van de norm NEN 6060.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingOpslag energiedragers in combinatie met andere goederen en activiteiten - showroom

De afstand van lithium-houdende energiedragers tot andere brandbare en/of risico verhogende objecten bedraagt minimaal 3,5 meter.

Dit betreft minimaal:

Stoffen die onder de werkingssfeer van het ADR vallen (met uitzondering van ADR –klasse 9);
Stoffen of voorwerpen die brandbaar zijn;
Stoffen die de energiedragers kunnen aantasten (stoffen die oxidatie bevorderen zoals strooizout);
Oplaadapparatuur die voor gebruik gereed is.

Een showroom voor (producten met) energiedragers wordt uitsluitend als showroom toegepast. Een andere functie voor de ruimte, zoals een technische ruimte is niet toegestaan.

Tielichting 1: Opslag van CMR-stoffen en CLP-stoffen die niet aan het bovenstaande voldoen zijn in beginsel niet risico verhogend voor het ontstaan of bevorderen van een calamiteit met energiedragers. Andersom zijn energiedragers wel risico verhogend voor het ontstaan of bevorderen van een calamiteit met CMR-stoffen of CLP-stoffen. Voor het beperken van dit risico zijn maatregelen gesteld in het kader van de opslag van gevaarlijke stoffen (waaronder PGS 15).

Toelichting 2: Voor voorbeelden van stoffen die brandbaar zijn kan gebruik gemaakt worden bijlagen B2 tot en met B8 van de norm NEN 6060.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingMonitoren energiedragers

Aanwezige energiedragers worden dagelijks (visueel) gecontroleerd. Dit betreft onder andere controle op:

Beschadiging verpakking van verpakt opgeslagen en energiedragers
Beschadiging van behuizing voor onverpakt opgeslagen energiedragers
Lekkage van elektrolyt
Stabiliteit van opslag (plaatsing pallet, stapeling, etc.)
Actuele toestand van de energiedrager.

De opslagvoorzieningen, stellingen etc. worden dagelijks gecontroleerd op onregelmatigheden.

Deze controles moeten worden geregistreerd.

Om veroudering van de energiedrager met capaciteit van meer dan 2kWh te voorkomen wordt geadviseerd deze volgens de voorschriften van de fabrikant periodiek te laden. Wanneer deze voorschriften ontbreken, dan is het advies om minimaal éénmaal per drie maanden het oplaadniveau van de energiedrager te controleren en zo nodig op te laden tot een laadniveau van 30-50%.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingLaden energiedragers

Het laden en testen van energiedragers mag niet plaatsvinden in dezelfde ruimte als waar de energiedragers worden opgeslagen tenzij dit gedaan wordt in een brandwerende kast, die uitsluitend gebruikt wordt voor het laden en testen en die voldoet aan de eisen uit .

Het laden van energiedragers vindt plaats volgens de specificaties van de fabrikanten en de daarvoor voorgeschreven, door fabrikant goedgekeurde, laadmiddelen. Laden is niet toegestaan wanneer de energiedrager of de bekabeling beschadigd is of wanneer deze bestemd is voor recycling of eindverwerking.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingMaatregelen tijdens diepontladen – energiedrager ten behoeve van eindverwerking

Het diepontladen van energiedragers vindt plaats onder de volgende condities:

Onder toezicht
Uit te voeren door een vakbekwaam persoon
In een apart daarvoor bestemde ruimte (brandcompartiment)
Tussen 0°C en 30°C
Volgens de specificaties van de fabrikanten en veiligheidsinformatiebladen
Niet toegestaan wanneer bekabeling of behuizing van energiedrager beschadigd is, tenzij ontladen op module- of celniveau uitgevoerd kan worden

Na het gecontroleerd diepontladen van de energiedrager moeten de plus- en minpool met elkaar worden kortgesloten zodanig dat er geen nieuwe elektrische lading kan ontstaan tussen de kathode en anode.

Diepontladen energiedragers zijn duidelijk gelabeld als “Bestemd voor eindverwerking” en moeten binnen 1 maand worden afgevoerd ter eindverwerking.

Hergebruik van diepontladen energiedragers is niet mogelijk. Deze energiedragers moeten na het diepontladen worden aangeboden voor eindverwerking.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingMaximale energiedragercapaciteit tijdens diepontladen zonder toezicht

In aanvulling op mag tijdens het diepontladen van energiedragers in één brandcompartiment zonder toezicht van personeel de energiedragercapaciteit in het compartiment maximaal 1.000 kWh bedragen.

Het brandcompartiment is voorzien van een brandblussysteem () en de brandmeldinstallatie () is gekoppeld is aan een PAC (Particuliere Alarm Centrale).

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingLaden energiedragers in showroom

Wanneer lithium-houdende energiedragers in producten (bijvoorbeeld voertuigen) in de showroom geladen worden, dan gebeurt dit in aanwezigheid van een deskundig persoon (). Wanneer dit niet mogelijk is dan kan dit ook plaats vinden in een daarvoor bestemde brandveiligheidskast die voldoet aan .

Het laden gebeurt altijd conform de voorschriften van de fabrikant en de daarvoor voorgeschreven, door fabrikant goedgekeurde, laadmiddelen. Wanneer deze ontbreken, dan is het niet toegestaan om in de showroom te laden.

De hiervoor benodigde deskundigheid beperkt zich tot kennis met betrekking tot de extra risico’s van lithium-houdende energiedragers bij opladen en hoe te handelen bij een thermal runaway (hulpdiensten inschakelen en eventuele bezoekers begeleiden en in veiligheid brengen). Geadviseerd wordt om de energiedrager tot maximaal 70% op te laden (laadniveau maximaal 70%).

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingAfstand tijdens laden in showroom

Wanneer lithium-houdende energiedragers in producten (bijvoorbeeld voertuigen) in de showroom geladen worden, dan moet bij een energiedragercapaciteit > 2kWh rondom een afstand van minimaal 1 meter vrijgehouden worden van andere voertuigen en materialen.

Hiermee wordt het laden van energiedragerpakketten > 2kWh in de showroom niet verboden, maar wordt wel handelingsperspectief geboden wanneer door overladen de energiedrager overgaat in een thermal runaway.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijding

Overige aspecten van de opslagvoorzieningGeschiktheid stelling

Een stelling is stabiel en mag niet zwaarder worden belast dan waarvoor deze ontworpen is. De geschiktheid van een stelling moet kunnen worden aangetoond.

Verkeerd ontwerp, montage of gebruik van stellingen kan tot incidenten of calamiteiten. In de praktijk zijn vooral de stellingen voor de opslag van pallets, die worden bediend met heftrucks, het meest kritisch. De volgende normen kunnen bij het ontwerp van palletstellingen worden gebruikt:

NEN-EN 15512
NEN 5056

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingMaximale omvang opslagvak

De grootte van een opslagvak mag ten hoogste 300 m² bedragen.

Scheiding tussen vakken voor verpakte energiedragers kan plaatsvinden door:

een gangpad van ten minste 3,5 meter breedte; of
een scheidingsconstructie met een brandwerendheid van ten minste 30 minuten, waarbij aanvullend geldt:
- energiedragers worden niet hoger gestapeld dan tot 0,5 meter onder de bovenrand van de scheidingsconstructie; en
- energiedragers worden niet opgeslagen binnen 0,5 meter van de open zijde van het opslagvak .

Scheiding tussen vakken voor onverpakte energiedragers kan plaatsvinden door:

een gangpad van ten minste 5 meter breedte; of
een scheidingsconstructie met een brandwerendheid van ten minste 60 minuten, waarbij aanvullend geldt:
- energiedragers worden niet hoger gestapeld dan tot 1 meter onder de bovenrand van de scheidingsconstructie; en
- energiedragers worden niet opgeslagen binnen 1 meter van de open zijde van het opslagvak.

Toelichting 1: Voor de in een opslagvoorziening aanwezige verpakte energiedragers geldt als basis dat de verpakking normaliter voldoende bescherming biedt om snelle escalatie naar andere energiedragers te voorkomen en dat door het ontbreken van de verpakking de effectafstand groter zal zijn dan met een verpakking waardoor snelle escalatie bevorderd kan worden.

Toelichting 2: Indien een brandblussysteem () vereist is kan het voorkomen dat de maximale vakgrootte kleiner is in relatie tot het aanwezige systeem. Dit moet blijken uit het UPD ().

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijding

Onderhoud, keuring, documentatie en training

Onderhouden, repareren, keuren en inspecterenReparatie beschadigde stelling

Wanneer tijdens het gebruik van een stelling een stellingonderdeel blijvend is vervormd, moeten onmiddellijk passende maatregelen worden genomen. Voordat de stelling opnieuw in gebruik wordt genomen, moeten beschadigde onderdelen worden vervangen of gerepareerd. Vervolgens moet de stelling (na reparatie) worden beoordeeld conform maatregel .

Voorbeelden:

wanneer een ligger is beschadigd, moet deze onmiddellijk vrij worden gemaakt van opslag;
wanneer een staander of een staaf van het jukvakwerk is beschadigd, moeten de liggers aan weerszijden van de staander onmiddellijk vrij van opslag worden gemaakt.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingJaarlijks stellinginspectie

De stellingconstructie moet ten minste jaarlijks visueel op doelmatigheid, juist gebruik en eventuele beschadigingen worden geïnspecteerd. De resultaten van de inspectie moeten worden geregistreerd en minimaal vijf jaar worden bewaard.

Een stelling is een arbeidsmiddel zoals beschreven in artikel 7.4, lid 3 van het Arbeidsomstandighedenbesluit.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijding

Registratie en documentatieKeuring en controle - schema

Er is een schema voor keuring, controle en onderhoud van tenminste, voor zover van toepassing, de volgende voorzieningen, systemen en installaties:

Bliksembeveiling - en
Stellingen -
Detectiesystemen - , , en
Alarmeringssysteem -
Brandblusmiddelen -
Brandmeldinstallatie -
Brandblussysteem -
Ventilatie -

In de betreffende maatregelen kunnen aanvullende eisen gesteld worden met keuring, controle en onderhoud.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidRegistratie en documentatie

Het volgende moet worden geregistreerd:

Voor alle typicals :

verslagen over gevaarlijke situaties die zich hebben voorgedaan;
voor stoffen waarvoor REACH dit verplicht, zijn de bijgeleverde veiligheidsinformatiebladen (VIB) beschikbaar. De VIB’s moeten voldoen aan bijlage II van EG-verordening nr. 1907/2006 (REACH).

Voor typicals 1a, 1c, 1d, 1e, 2a en 2c, een representatief journaal dat de volgende onderdelen bevat:

de juiste vervoersnaam, aangevuld met, zover van toepassing, de technische benaming (zie 3.1.2 ADR/IMDG-code) en de ADR-klasse;
het UN-nummer van de energiedragers;
de hoeveelheid energiedragers per UN-nummer;
een instructie met de namen en telefoonnummers van personen met wie hulpverlenende diensten in het geval van een calamiteit contact kunnen opnemen.
een actuele tekening met daarop aangegeven:
- de plattegrond van de locatie waarop de activiteit wordt verricht;
- de plaats van de gebouwen en de te onderscheiden activiteiten;
- de plaats waar de energiedragers zijn opgeslagen;
- een noordpijl.

Deze documenten mogen ook in digitale vorm beschikbaar zijn.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingRegistratiesysteem –energiedragers

In aanvulling op wordt in het registratiesysteem in ieder geval onderscheid gemaakt naar (voor zover van toepassing):

nieuwe energiedragers;
gebruikte energiedragers;
defecte/beschadigde energiedragers;
refurbished energiedragers;
remanufactured energiedragers.

De registratie moet daarnaast voor typicals 1a, 1c, 1d, 1e, 2a en 2c minimaal de volgende aspecten benoemen:

Aantal;
Gewicht en vermogen;
Datum van ontvangst;
Status van de energiedrager (stabiele of instabiel) voor gebruikte en defecte/beschadigde energiedragers;
State of charge wanneer beschikbaar, dit geldt in ieder geval voor energiedragers die bewust opgeladen opgeslagen worden;
Locatie in de opslag.

Het registratiesysteem moet actueel worden gehouden en gedurende tenminste vijf jaar worden bewaard en aan de daartoe bevoegde toezichthouders op aanvraag ter inzage worden gegeven.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid

Opleiden en trainenPersoneel - training en opleiding

Eisen ten aanzien van training en opleiding van werknemers zijn opgenomen in de Arbeidsomstandighedenwet artikel 8 voorlichting en onderricht.

Arbeidsomstandighedenwet, artikel 8

arbeidsveiligheidDeskundig personeel

Tijdens het verrichten van werkzaamheden in een opslagvoorziening is minimaal één door het bedrijf aangestelde deskundige aanwezig. Deze deskundige moet aantoonbaar voldoende vakbekwaamheid hebben op het gebied van het omgaan met en het met aanwezige middelen bestrijden van een incident met energiedragers. Informatie over de vakbekwaamheid van de deskundige moet beschikbaar zijn.

Toelichting 1: Deze deskundige is opgeleid voor zijn of haar werkzaamheden met de van toepassing zijnde PGS-voorschriften, aangevuld met basiskennis van gevaren en risico’s van lithium-houdende energiedragers.

Toelichting 2: In geval van een showroom wordt bedoeld tijdens openingstijden.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingInstructie personeel

Alle personen die werkzaamheden verrichten op een locatie waar de PGS 37-2 van toepassing is moeten op de hoogte zijn van de gevaarsaspecten van lithium-houdende energiedragers en de te nemen maatregelen bij onregelmatigheden.

Deze personen moeten tevens op de hoogte zijn van het interne noodplan ( en ).

De instructie mag ook gegeven worden door een interne deskundige zoals bedoeld in die hiervoor is opgeleid en kennis heeft van de van toepassing zijnde maatregelen uit deze PGS-richtlijn, aangevuld met basis kennis van gevaren en risico’s van lithium-houdende energiedragers.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingOpleiding bestuurders transportmiddelen

Bestuurders van transportmiddelen, bijvoorbeeld heftrucks of elektrische hefpallet trucks, moeten zowel in het veilig gebruik van het desbetreffende transportmiddel als in gevaarsaspecten die verbonden zijn aan het handelen met en opslaan van energiedragers, voldoende zijn opgeleid en geïnstrueerd.

Een gerichte opleiding voor het desbetreffende transportmiddel borgt dat de bestuurder ervan over voldoende vaardigheden beschikt om dit transportmiddel veilig te kunnen gebruiken. Daarnaast is er basiskennis nodig over de gevaarsaspecten van de energiedragers waarmee wordt gewerkt en behoren bestuurders op de hoogte te zijn van de bedrijfsinterne noodprocedures ten aanzien van calamiteiten met energiedragers, bijvoorbeeld brand.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijding

Veiligheid

AlgemeenAanrijdbeveiliging stelling

Op plaatsen waar gevaar van aanrijding bestaat is een stelling tegen aanrijden beveiligd.

Vrijstaande, afdoende aanrijdbeschermers zijn dan vereist op hoeken van stellinggangen en -onderdoorgangen.

Wanneer in een magazijn geen bewegingen met een heftruck plaatsvinden, zijn beveiligingen niet nodig. In magazijnen waar wel bewegingen plaatsvinden, kan een stelling nooit volledig tegen aanrijdingen worden beveiligd. Immers, men zal altijd pallets moeten kunnen afzetten en uitnemen. De kans op aanrijdingen zal klein zijn bij toepassing van een lay-out en stellingconfiguratie conform NEN-EN 15620 en met goed opgeleide en geïnstrueerde heftruckchauffeurs.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingNiet toegankelijk voor onbevoegden

De opslagvoorziening is niet toegankelijk voor onbevoegden.

Hieraan is voldaan als de opslag plaatsvindt in een afgesloten gebouw. Als opslag plaatsvindt op het terrein, moet het terrein:

zijn afgeschermd door gebouwen;
zijn afgeschermd door een hekwerk met een hoogte van ten minste 1,8 m; of
zijn bewaakt.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid

Interne veiligheidsafstanden

Een interne veiligheidsafstand zorgt voor bescherming van gebouwen en plekken waar mensen kunnen verblijven. Het gaat om gebouwen en plekken binnen de begrenzing van de locatie van de activiteit. Een interne veiligheidsafstand kan ook voorkomen dat een incident leidt tot een domino-effect buiten deze begrenzing.

Veiligheidsafstanden – buiten opslag

In afwijking op kan brandwerendheid ook worden behaald door middel van afstand.

De brandwerendheid van een buiten opslag kan worden bereikt door het creëren van voldoende afstand tot belendende gebouwen en de begrenzing van de locatie.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid

BrandveiligheidDetectie

Zie ook bijlage voor informatie met betrekking tot detectie in opslagvoorzieningen met lithium-houdende energiedragers.

Hitte detectie

De opslagvoorziening moet voorzien zijn van een systeem voor snelle detectie van hittestraling zodat pallets tijdig verwijderd kunnen worden of dat de energiedragers gekoeld kunnen worden door het inschakelen van een brandblussysteem.

Een detectie is ontworpen, aangelegd, opgeleverd en onderhouden volgens een uitgangspuntendocument (UPD) ().

De detectiesystemen zoals bedoeld in en kunnen gecombineerd worden.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingBranddetectie

Binnen de opslagvoorziening is een geschikt branddetectiesysteem aanwezig met een doormelding naar een 24-uurs bemande particuliere alarmcentrale (PAC). Dit detectiesysteem moet conform de NEN 2535:2017 worden geprojecteerd.

Voor een kleine showroom (typical 1b) geldt dit alleen wanneer er boven de verkoopruimte een ruimte aanwezig is van derden met een woon-, bijeenkomst-, onderwijs- en/of logiesfunctie.

De detectiesystemen zoals bedoeld in en kunnen gecombineerd worden.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingCO en H2 detectie

De opslagvoorziening is voorzien van een permanent stationair detectiesysteem voor detectie van koolmonoxide met kruisgevoeligheid voor waterstof met een doormelding naar een 24-uurs bemande particuliere alarmcentrale (PAC).

De detectie moet representatief zijn voor de volledige opslagruimte. Voor het bepalen van het daartoe benodigd aantal detectoren en de locatie van de detectoren zijn de richtlijnen van de fabrikant van de detectieapparatuur leidend.

Het meetbereik van het detectiesysteem moet passend zijn voor detectie van de in genoemde niveaus en tenminste een meetbereik hebben van 0 tot 2000 ppm CO. Het toegepaste detectieprincipe is geschikt voor de omstandigheden waaraan de detector wordt blootgesteld (temperaturen, vochtigheid en dergelijke).

Detectie op zowel koolmonoxide als waterstof zorgt voor een betrouwbare vroegtijdige ontdekking van een eventuele thermal runaway-reactie. Bij een thermal runaway komt in een vroeg stadium waterstof vrij en komen altijd aanzienlijke hoeveelheden koolmonoxide vrij. Er zijn CO-detectoren op de markt beschikbaar die kruisgevoelig zijn voor waterstof.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijding

Detectieniveaus en (vervolg)acties
Detectieniveau	Actie	Vervolgactie
10-20 ppm	Automatisch inschakelen alarmsysteem. Hoorbaar (>15 dBA boven achtergondniveau) en zichtbaar (knipperende lamp) signaal in opslagruimte en op centrale plaats (bijv. controlekamer, winkelruimte)	Visuele inspectie opslagruimte, actie wanneer nodig (zie noodplan)
100 ppm	Hoorbaar en zichtbaar signaal in en bij toegang opslagruimte en op centrale plaats (bijv. controlekamer, winkelruimte)	Onmiddellijke evacuatie van aanwezigen. De opslagruimte mag niet worden betreden zonder adequate beschermingsmaatregelen lithium-houdende energiedragers
1200 ppm	Automatische doormelding naar PAC

Alarmeringssysteem

Binnen de opslagvoorziening is een ontruimingsalarminstallatie aanwezig conform de NEN 2575.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingBranddetectie stelling

Bij los opgeslagen energiedragers (buiten de verpakking) is een stelling per stapellaag over de volle lengte voorzien van een sensorkabel voor branddetectie. Per 50 strekkende meter sensorkabel is een adresseermodule opgenomen. De adresseermodules zijn aangesloten op de brandmeldinstallatie ().

Dit moet onderdeel zijn van het UPD ().

Een sensorkabel voor branddetectie is een zeer hoogwaardig kabelsysteem voor thermische detectie dat gebruik maakt van een volledig gesloten kabel, voorzien van thermische opnemers in combinatie met adresseringsmodules. Deze opnemers zijn gelijkmatig over de kabel verdeeld en onderling op maximaal 5 meter afstand van elkaar aangebracht. Aan de hand van een differentiaal en/of maximaal meting wordt de BMI geactiveerd. De thermische sensoren in de kabel hebben een meetgevoeligheid van 0,1 °C en een meetbereik van -40 °C tot 85°C (kortstondig 120°C).

De sensorkabel wordt aangesloten op een stuureenheid die periodiek de temperatuur van alle aangesloten detectoradressen opvraagt en deze vergelijkt met eerdere metingen. Zo wordt een ontwikkelende brand snel op basis van de temperatuurstijging waargenomen.

Een sensorkabel voor branddetectie is veel minder gevoelig voor storingen en minder kwetsbaar voor mechanische beschadigingen. Daarmee is deze vorm van branddetectie uitermate geschikt voor toepassing in een stelling.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingBrandblusmiddelenBrandblusmiddelen - voldoende en beschikbaar

Er zijn voldoende brandblusmiddelen aanwezig die geschikt zijn voor de bestrijding van een beginnende brand in de omgeving van de opslag van de energiedragers. Brandblusmiddelen zijn voor onmiddellijk gebruik beschikbaar en kunnen onbelemmerd worden bereikt.

Op elk brandblusmiddel is met een symbool aangegeven voor welke brand dit brandblusmiddel geschikt is.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingBrandblusmiddelen - brandblussers normering

Een brandblusser voldoet aan de eisen van de NEN-EN 3:reeks. De eigenschappen, prestatie-eisen en beproevingsmethoden van een brandblusser zijn gebaseerd op NEN-EN 3-7, waaruit blijkt voor de bestrijding van welke brandklassen deze geschikt is. Brandblussers hebben een blusvermogen van ten minste 43A/233B volgens NEN-EN 3-7.

Het blusvermogen van 43A/233B is gekozen uit oogpunt van veiligheid. Het is van toepassing op zowel een brand van vaste stoffen als een vloeistofbrand, terwijl ook moet worden gerekend met het gebruik van de brandblusser door personen die daarin niet geoefend zijn. Het blusvermogen kan worden gerealiseerd door zowel een poeder- als een schuimblusser. De minimum blusduur bij dit blusvermogen is 15 s. Ook voor een ongeoefende biedt dit voldoende kans op het blussen van een beginnende brand in de omgeving van een energiedrager.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidBrandblusmiddelen - onderhoud

Er vindt adequaat onderhoud van brandblussers en brandslanghaspels plaats. Het onderhoud omvat in elk geval ook een controle op de goede werking van brandblussers en brandslanghaspels. Voor brandslanghaspels moet onderhoud in ieder geval elk jaar plaatsvinden. Voor brandblussers is dit elke twee jaar.

Als wordt voldaan aan NEN 2559 betekent dat er sprake is van adequate wijze van onderhoud en controle.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidBluswatervoorzieningBluswatervoorziening - capaciteit

In de directe nabijheid van de opslagvoorziening is een bluswatervoorziening aanwezig. De capaciteit van de bluswatervoorziening is afgestemd op de aard van de activiteiten en de ligging van de opslagvoorziening en bedraagt voor een kleine opslagvoorziening (typicals 1a t/m 1e) een hydrant met een 60 m³/uur en voor de typicals 2a, 2c en en 3b een hydrant met 90 m³/uur.

De uitvoering van de bluswatervoorziening gebeurt in overleg met de het bevoegd gezag en de brandweer. In dit overleg kan dan ook meegenomen worden of hydranten op het openbare netwerk, open water of andere opties ook voldoende zijn.

Op het bluswaternet moeten, om obstakels gemeten, op onderlinge afstand van maximaal 80 meter hydranten aanwezig zijn, zodanig dat de afstand van die hydranten tot de toegang van het te blussen/koelen object niet meer bedraagt dan 40 meter.

Binnen een straal van tenminste 0,9 meter rondom een hydrant mogen zich geen obstakels bevinden.

Een hydrant moet tot op ten hoogste 15 meter via rijpaden met brandweervoertuigen op een snelle en veilige manier kunnen worden bereikt. Tussen de hydrant en het brandweervoertuig moet een goed toegankelijk voetpad zijn, waarover of -langs de brandweer toevoerslangen kan afleggen.

Zie handreiking bereikbaarheid en bluswatervoorziening. De hoeveelheid bluswater die beschikbaar moet zijn, is erop gericht dat energiedragers die in thermal runaway zijn kunnen worden gekoeld, dan wel dat de aangestraalde energiedragers voldoende wordt gekoeld in het geval van brand in de omgeving. Mede afhankelijk van de openbare bluswatervoorziening kunnen hiervoor aanvullende bluswatervoorzieningen nodig zijn. De bluswatervoorziening is afhankelijk van de aard, omvang en ligging van de opslagvoorziening en de beschikbaarheid van opstelplaatsen voor brandweervoertuigen. In overleg met het bevoegd gezag en de brandweer moet worden bepaald of en in welke omvang bluswatervoorziening noodzakelijk is.

brandpreventieomgevingsveiligheidBluswater – opvangvoorziening

Er is een bluswateropvangvoorziening aanwezig waarvan de inhoud ten minste 2 uur gebruik van het brandblussysteem zoals beschreven in is.

De bluswateropvangvoorziening is vloeistofdicht en onbrandbaar.

De functie van deze opvang is tweeledig:

bescherming bodem
opvang koel- en bluswater.

Vloeistofdicht betekent ook dat er geen openingen zijn naar andere rioleringssystemen dan de afvoerleidingen naar het opvangbassin.

brandpreventieomgevingsveiligheidBrandbeveiligingsinstallatieBrandmeldinstallatie (BMI)

Elke opslagvoorziening heeft een eigen brandmeldinstallatie met volledige bewaking. De brandmeldinstallatie voldoet aan NEN 2535. Het beheer en onderhoud van de brandmeldinstallatie vindt plaats volgens NEN 2654-1+C1.

Wanneer een brandblussysteem vereist is () is de BMI opgenomen in het UPD ().

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidBrandbestrijding - brandblussysteem

Binnen de opslagvoorziening is een gecertificeerd brandblussysteem conform het CCV-certificatieschema Installeren VBB-installaties aanwezig wanneer er meer dan 2.000 kg aan energiedragers wordt opgeslagen.

Voor energiedragers met uitsluitend een bruto massa van 500 kg of meer geldt dat een gecertificeerd brandblussyteem vereist is wanneer het aantal energiedragers vermenigvuldigd met de bruto massa van de energiedrager meer dan 10.000 kg bedraagt.

Als alternatief voor het brandblussysteem kunnen bij hoeveelheden tot 10.000 kg de energiedragers opgeslagen in een brandveiligheidsopslagkast of - kluis die voldoet aan de eisen in .

Wanneer de energiedragers verwerkt zijn in producten dan is een brandblussysteem verplicht vanaf 10.000 kg.

Daarnaast moet het brandblussysteem ook bewerkstelligen dat er geen uitbreiding plaats vindt naar de naastgelegen opgeslagen energiedragers binnen het brandcompartiment.

Wanneer geen voorzieningen aanwezig zijn om een energiedrager / pallet te verwijderen wordt uitgegaan van een uitbrandscenario.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidBrandbestrijding - brandblussysteem - eisen en beoordeling

Een brandblussysteem ():

is ontworpen, aangelegd, opgeleverd, onderhouden en in gebruik volgens een uitgangspuntendocument (UPD), zie ;
wordt jaarlijks op functioneren en onderhoud beoordeeld door een inspectie-instelling met een accreditatie volgens NEN-EN-ISO/IEC 17020 als type A voor het uitvoeren van beoordelingen en inspecties van brandblussystemen.

De UPD- opsteller is gecertificeerd voor het opstellen van Uitgangspuntendocumenten en Specificaties onder het nieuwe landelijke CCV-certificatieschema ‘Uitgangspuntendocument Brandbeveiliging’.

brandpreventieomgevingsveiligheidBrandbestrijding - eisen uitgangspuntendocument

Het UPD is de grondslag voor ontwerp, uitvoering, beheer en inspectie van het brandblussysteem en omvat de uitgangspunten daarvoor.

Het UPD bevat:

de doelstelling of doelstellingen van het brandblussysteem;
de beschrijving van de situatie waarvoor het brandblussysteem doeltreffend is ten aanzien van de doelstellingen. De beschrijving omvat:
1. de lijst van gevaarlijke stoffen en/of CMR-stoffen en/of groepen van gevaarlijke stoffen en/of ADR-gevarenklassen waarvoor vergunning is verleend dan wel wordt aangevraagd en die van belang zijn voor de keuze en werking van het brandblussysteem;
2. de lijst van overige stoffen (aanverwante stoffen, koopmansgoederen en pallets) die kunnen worden opgeslagen en die van belang zijn voor de keuze en werking van het brandblussysteem;
3. de bouwkundige, installatietechnische en organisatorische voorzieningen die noodzakelijk zijn voor de goede werking van het brandblussysteem;
4. de brandscenario’s waarvoor het brandblussysteem doeltreffend moet zijn.
het gekozen brandblussysteem met verantwoording;
de prestatie-eisen te stellen aan het brandblussysteem om de doelstellingen te bereiken;
de voor ontwerp, uitvoering, beheer en inspectie toe te passen normen (de ontwerpnorm) met verantwoording van de keuze;
de afwijkingen ten opzichte van de ontwerpnorm en/of deze PGS;
1. door toepassing van een gelijkwaardig alternatief met verantwoording;
2. door het niet van toepassing verklaren van onderdelen van de ontwerpnorm met verantwoording.

Beoordeling en goedkeuring UPD:

Voordat het UPD ter goedkeuring wordt aangeboden aan het bevoegd gezag, moet het zijn beoordeeld door een inspectie-instelling met een accreditatie volgens NEN-EN-ISO/IEC 17020 als type A voor het uitvoeren van beoordelingen en inspecties van brandblussystemen;
Het UPD moet zijn goedgekeurd door het bevoegd gezag, voordat met de aanleg van het VBB-systeem wordt begonnen.

Een opslagvoorziening mag niet eerder in gebruik worden genomen dan nadat een initieel inspectierapport door een type A-inspectie-instelling is afgegeven. Uit het inspectierapport moet blijken of het VBB-systeem is aangelegd en opgeleverd volgens de door het bevoegd gezag goedgekeurde uitgangspunten.

Het UPD en de inspectierapporten moeten binnen de locatie aanwezig zijn.

Voor het opstellen van en uitgangspuntendocument kan worden gebruikgemaakt van de handreiking voor het opstellen van een uitgangspuntendocument (UPD) voor vastopgestelde brandbeheersings- en brandblussystemen (VBB-systemen).

brandpreventieomgevingsveiligheidBrandbestrijding - vijfjaarlijkse beoordeling uitgangspuntendocument

Het uitgangspuntendocument wordt elke vijf jaar beoordeeld. Deze beoordeling:

wordt uitgevoerd door een inspectie-instelling met een accreditatie volgens NEN-EN-ISO/IEC 17020 als type A voor het uitvoeren van beoordelingen en inspecties van brandbeveiligingsystemen;
gaat over de gebruikte uitgangspunten en normen in relatie tot de beste beschikbare technieken;
gaat over wijzigingen in de activiteiten.

Bevindingen uit de beoordelingen moeten doorgevoerd worden.

brandpreventieomgevingsveiligheidBrandbestrijding - bewaren gegevens uitgangspuntendocument

De volgende documenten of gegevens worden bewaard:

het uitgangspuntendocument;
de goedkeuring door het bevoegd gezag;
de beoordeling door inspectie-instelling met een accreditatie volgens NEN-EN-ISO/IEC 17020 als type A voor het uitvoeren van beoordelingen en inspecties van brandbeveiligingsystemen;
de jaarlijkse beoordeling van het brandbestrijdingssysteem door die inspectie instelling;
de vijfjaarlijkse beoordeling van het uitgangspuntendocument door die inspectie instelling.

Deze documenten mogen ook in digitale vorm beschikbaar zijn.

brandpreventieomgevingsveiligheid

Noodplan, incidenten en calamiteitenIntern noodplan

Eisen ten aanzien van het interne noodplan zijn voor alle werkgevers opgenomen in Arbeidsomstandighedenwet artikel 3, lid 1 onder e en f, artikel 15. Voor werkgevers van ARIE-bedrijven geldt aanvullend: Arbeidsomstandighedenbesluit, artikel 2.5c intern noodplan.

Voor werkgevers van Seveso-bedrijven geldt aanvullend: Besluit risico’s zware ongevallen 2015.

Toelichting: Meer informatie hierover staat in .

Arbeidsomstandighedenwet, artikel 3, lid 1 onder e en f, artikel 15 Arbeidsomstandighedenbesluit, artikel 2.5c intern noodplan, artikel 8, lid 3, artikel 10 lid 2d en artikel 11 arbeidsveiligheidNoodplan - aanvullend

Aanvullend op is in het interne noodplan beschreven hoe te handelen bij een thermal runaway, zichtbare uitwendige beschadigingen en een lekkage van elektrolyt.

Dit omvat ten minste:

Contactinformatie van betrokken partijen
Hoe de alarmering geregeld is (24/7)
Hoe er op de alarmering gereageerd moet worden
Scenariobeschrijvingen bij brandmelding
Plattegrond waarop bluswatervoorzieningen aangegeven zijn
Informatie over de toegang tot het terrein van de opslagvoorziening
Plattegrond de opslagvoorziening met daarbij duidelijk aangegeven opslaglocaties van energiedragers
Wat te doen na een incident (opruimen eventuele lekkages elektrolyt, opruimen bluswater, etc.)

Als onderdeel van het noodplan moet een plan van aanpak opgesteld worden hoe een bedrijf een energiedrager die in een thermal runaway raakt verwijderd uit de betreffende ruimte wanneer er geen brandblussysteem () aanwezig is of wanneer het brandblussysteem geen blussende werking heeft maar de brand slechts beheerst.

Het noodplan moet rekening houden met omliggende risicobronnen en afgestemd worden met de betreffende Veiligheidsregio.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingBereikbaarheid en inzetdiepte in geval van brand

De inrichting van de opslagvoorziening en de locatie van de toegang(en) is zodanig dat de brandweer in geval van een calamiteit kan volstaan met een inzetdiepte van maximaal 40 meter.

De maximale afstand van de opstelplaats van een tankautospuit tot aan de toegang van de opslagvoorziening is 10 meter (conform de handreiking bluswatervoorziening en bereikbaarheid van het IFV).

In de opslagvoorziening moet een deur zijn die rechtstreeks naar buiten leidt en die breed genoeg is om pallets naar buiten te rijden. Hierbij mag er geen belemmering zijn zoals bijvoorbeeld een drempel of een verhoging c.q. verlaging.

Om brandende batterijen naar buiten te halen dient de looproute te worden beperkt.

rampenbestrijdingToegankelijkheid terrein en bereikbaarheid opslagvoorziening

Het terrein van de locatie waarop de activiteit wordt verricht, moet via twee zover mogelijk uit elkaar gelegen ingangen altijd toegankelijk zijn voor hulpverlenende diensten. De minimumbreedte van de toegangswegen moet 3,5 meter zijn.

De opslagvoorziening en de voor de bestrijding van calamiteiten aanwezige voorzieningen moeten zodanig bereikbaar zijn dat de bij de bestrijding vereiste middelen effectief kunnen worden ingezet. Toegangsdeuren tot een opslagvoorziening en aansluitpunten voor blussystemen moeten te allen tijde worden vrijgehouden.

rampenbestrijdingVluchtwegen en noodverlichting

De toegang tot een opslagvoorziening is van binnenuit zonder sleutel te openen.

Een opslagvoorziening heeft ten minste twee vluchtroutes, die zoveel als mogelijk in tegenoverstelde zijden zijn gesitueerd. Wanneer in een opslagvoorziening de afstand van het verst gelegen punt tot de deur minder dan 15 meter bedraagt, kan met één toegang worden volstaan. Eventueel aanwezige deuren in deze vluchtroute draaien niet tegen de vluchtrichting in. Een nooddeur kan geen schuif- of draaideur zijn.

Een opslagvoorziening is voorzien van adequate noodverlichting en vluchtrouteaanduiding, uitgevoerd overeenkomstig het Bouwbesluit.

Voor een buitenterrein geldt alleen een adequate vluchtrouteaanduiding en niet noodverlichting voor het hele terrein.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidBehandeling gevallen energiedragers

Energiedragers die gevallen zijn tijdens handelingen in de opslag en die geen uiterlijke tekenen van beschadiging of een thermal runaway vertonen moeten beschouwd worden als instabiele beschadigde/defecte energiedragers en behandeld te worden als beschreven in totdat de energiedrager gecontroleerd is als bedoeld in .

Wanneer de energiedrager na de val wel uiterlijke tekenen van beschadiging of een thermal runaway vertonen moeten deze behandeld worden zoals omschreven in het interne noodplan en .

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingVoorzieningen voor incidentbestrijding

In de, directe nabijheid van de, opslagvoorziening zijn voorzieningen voor incidentbestrijding aanwezig.

Dit kan onder andere bestaan uit een dompelbak waarin defecte lithium-houdende energiedragers worden opgeslagen en/of een calamiteitenplaats.. Deze voorzieningen moeten in relatie zijn tot het opgeslagen product en opgenomen zijn in het noodplan, en .

Toelichting 1: Deze voorzieningen kunnen ook ingevuld worden door middel van een contract met gespecialiseerde partijen.

Toelichting 2: In het verbrande energiedrager-residu kunnen, naast zware metalen, nog hoge concentraties fluoriden en lithium(hydr)oxiden achterblijven. Wanneer energiedragers na een brand in koelwater worden gedompeld, kunnen deze stoffen oplossen. In het koelwater zitten in verhouding veel minder kobalt, mangaan en nikkel dan lithium, ook bij het type NMC lithium-houdende energiedrager.

De concentratie gevaarlijke stoffen in het koelwater blijkt ook samen te hangen met de beschadiging van de energiedragers. Energiedragers die door een explosie volledig zijn opengescheurd, vervuilen het koelwater meer dan energiedragers waarvan de behuizing meer intact is gebleven.

Dit laat onverlet dat in alle gevallen sprake is van een mengsel dat als een gevaarlijke stof moet worden beschouwd en dienovereenkomstig moet worden behandeld. Fluorwaterstof is namelijk zeer giftig. Hoewel het in verdunde vorm aanwezig is, mag dit niet in het riool of de bodem terecht komen. Om die reden moet de dompelbak tegen inregenen zijn beschermd (voorkomen dat dompelbak overloopt tijdens een regenbui). De voorziening kan bestaan uit een deksel (afneembaar of scharnierend) dan wel een overkapping van voldoende afmetingen om inregenen te voorkomen.

Het vooraf vullen van de dompelbak met water behoort tot de mogelijkheden. Daarbij moet rekening gehouden worden met de waterverplaatsing van de grootste energiedrager/verpakking binnen de opslagvoorziening.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingMaatregelen ter voorkoming van hoge concentraties gevaarlijke dampen en gassen

De opslagruimte is voorzien van (permanente mechanische) ventilatie met een ventilatievoud van minimaal 10/uur.

De ventilatie is zodanig uitgevoerd dat de lucht in de hele ruimte voortdurend wordt ververst (d.w.z. dat er geen ‘dode hoeken’ zijn). De uitlaat van de ventilatie moet zich op een veilige plaats bevinden.

Toelichting 1: De ventilatie is bedoeld ter voorkoming van hoge concentraties als gevolg van een eventuele lekkage van energiedragers, waarbij kleine hoeveelheden vluchtige stoffen kunnen vrijkomen.

Gassen die vrij kunnen komen kunnen zwaarder zijn dan lucht. Hiermee moet rekening worden gehouden bij de bepaling van de noodzakelijke ventilatie.

De ventilatie is niet bedoeld (en ook niet toereikend) ter voorkoming van hoge concentraties als gevolg van een thermal runaway-reactie, omdat daarbij veel grotere hoeveelheden gevaarlijke stoffen vrijkomen.

Toelichting 2: De ventilatie kan ook bereikt worden met natuurlijke ventilatie waarbij gezien de vereiste ventilatievoud dit waarschijnlijk in de vorm van een volledig open gebouw zal moeten zijn.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijding

Pictogrammen en aanwijzingenPictogrammen

Aan de buitenzijde van een opslagvoorziening, op of nabij de toegang(en), moeten op duidelijk zichtbare plaatsen waarschuwingsborden worden geplaatst, die het gevaar van de opgeslagen gevaarlijke stoffen aangeven.

In ieder geval betreft dit het open vuur en rookverbod, zoals vastgelegd in de norm NEN-EN-ISO 7010 onder nummer P003. Aanvullend moeten de volgende waarschuwingspictogrammen zijn aangebracht:

Elektrocutiegevaar, NEN-EN-ISO 7010 nummer W012
Waarschuwing opladen energiedragers, NEN-EN-ISO 7010 nummer W026 (wanneer van toepassing)
ADR etiket 9a

In geval van laden moet het waarschuwingsbord geplaatst worden bij (de toegang) tot de laadlocatie.

In geval van een showroom wordt met de laadlocatie het schap of de stelling bedoeld.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijding

Gelijkwaardige maatregelenCriteria voor het toepassen van gelijkwaardige maatregelen

Een gelijkwaardige maatregel is een alternatief voor een in een PGS-richtlijn beschreven maatregel. Als een bedrijf voor een in genoemde maatregel een alternatief wil toepassen, dan is het van belang vooraf de volgende aspecten na te gaan:

Is een alternatief toegestaan?
Voldoet het alternatief aan de criteria waaraan het wordt getoetst?
Welke formele stappen zijn nodig om een alternatief toe te kunnen passen?

Ook is het van belang alle gegevens goed te documenteren, omdat het bevoegd gezag of de toezichthouder moet kunnen beoordelen of de alternatieve maatregel gelijkwaardig is. Deze aspecten zijn hieronder nader toegelicht.

Mag een alternatieve maatregel worden toegepast?

Dat hangt af van de wettelijke grondslag van de maatregel. Dit is per maatregel aangeduid met:

omgevingsveiligheid (Omgevingsveiligheid);
brandpreventie (Brandpreventie omgevingsveiligheid);
arbeidsveiligheid (Arbeidsveiligheid);
rampenbestrijding (Brand- of rampenbestrijding).

De wettelijke grondslag is arbeidsveiligheid

Deze maatregel heeft betrekking op de veiligheid van werknemers. Een andere dan de beschreven maatregel is mogelijk zolang de wetgeving dit toelaat. De mogelijkheid tot het treffen van (alternatieve) gelijkwaardige maatregelen geldt alleen voor de maatregelen die een nadere uitwerking vormen van de doelvoorschriften in de arbeidsomstandighedenwetgeving. Die mogelijkheid is er in elk geval niet voor middelvoorschriften uit de arbeidsomstandighedenwetgeving en verplichtingen uit verordeningen, warenwetbesluiten en productrichtlijnen, zoals bijvoorbeeld:

het verbod op het werken met bepaalde stoffen;
maatregelen in paragraaf 2a ‘Explosieve atmosferen’ van het Arbobesluit;
maatregelen/verplichtingen uit de Verordening persoonlijke beschermingsmiddelen, de Warenwetbesluiten drukapparatuur 2016, explosieveilig materieel 2016, Warenwetbesluit machines, enz.

In de PGS-reeks/deze PGS worden de arbeidsveiligheid-maatregelen waarvan niet kan worden afgeweken, geplaatst in een oranje blok met oranje tekst (DWW-maatregel).

Gelijkwaardigheid wil zeggen dat de alternatieve maatregel de gezondheid en veiligheid van de werknemers op minimaal hetzelfde niveau beschermt. Zie hiervoor ook onderstaand kader met criteria voor toetsing van de gelijkwaardigheid. De verantwoordelijkheid voor het onderbouwd aantonen van de gelijkwaardigheid van alternatieve maatregelen ligt bij het bedrijf. Dat vereist een zorgvuldige documentatie. Voorafgaande toestemming is niet nodig. Pas bij toezicht of ongevalsonderzoek wordt er door de Nederlandse Arbeidsinspectie getoetst.

Criteria arbeidsveiligheid voor toepassen gelijkwaardige maatregelen

Bij de toetsing hanteert de Nederlandse Arbeidsinspectie een aantal criteria:

Vanuit arbeidsomstandigheden gezien is een alternatieve maatregel gelijkwaardig aan de PGS-maatregel als deze voldoet aan:
1. de stand van de wetenschap en professionele dienstverlening, ook wel de stand der techniek genoemd;
2. een onveranderde trede in de arbeidshygiënische strategie;
3. het uitgangspunt dat organisatorische maatregelen geen alternatief zijn voor technische maatregelen;
Een alternatieve maatregel is gelijkwaardig als de gezondheid en veiligheid van de werknemers minimaal op hetzelfde niveau beschermd zijn. Het is aan de werkgever om te bepalen welke maatregelen die moet treffen om de werknemers te beschermen .
Gelijkwaardige maatregelen zijn een nadere uitwerking van de doelvoorschriften in de wetgeving. Voor middelvoorschriften en productrichtlijnen is het gelijkwaardigheidsprincipe niet van kracht. De beoordeling van gelijkwaardigheid van maatregelen ten behoeve van de gezondheid en veiligheid van werknemers is een taak en verantwoordelijkheid die alleen bij de Nederlandse Arbeidsinspectie ligt.
De Nederlandse Arbeidsinspectie beoordeelt de gelijkwaardigheid van maatregelen ten behoeve van de gezondheid en veiligheid van werknemers bij inspecties en ongevalsonderzoek in het kader van de naleving van de Arbeidsomstandighedenwet.

De wettelijke grondslag is omgevingsveiligheid of brandpreventie omgevingsveiligheid

Deze maatregel is beschreven vanuit de doelen van de Omgevingswet. Een andere dan de beschreven maatregel is altijd mogelijk, mits deze alternatieve maatregel gelijkwaardig is. Bij de beoordeling geldt als criterium of er met het alternatief hetzelfde resultaat wordt bereikt. Dat resultaat is gekoppeld aan het doel uit deze PGS-richtlijn waarvoor de maatregel is beschreven. Het bedrijf moet de gelijkwaardigheid goed onderbouwd kunnen aantonen. Het bevoegd gezag heeft bij de toetsing een zekere beoordelingsvrijheid.

Wel moet door het bedrijf de juiste procedure worden gevolgd. Dat betekent dat bij een vergunningplichtige activiteit de gelijkwaardigheid bij het bevoegd gezag vooraf moet worden aangetoond. Het resultaat van de beoordeling wordt vastgelegd in een beschikking. Bij een niet-vergunningplichtige activiteit moet het gebruiken van een gelijkwaardig alternatief vier weken vooraf worden gemeld bij het bevoegd gezag. Er volgt geen beoordeling vooraf, die komt pas bij het toezicht aan de orde. Het bedrijf moet op elk moment de gelijkwaardigheid goed onderbouwd kunnen aantonen met documentatie.

Wettelijke grondslag is zowel arbeidsveiligheid als omgevingsveiligheid / brandpreventie omgevingsveiligheid

Als de wettelijke grondslag voor een maatregel zowel arbeidsveiligheid als omgevingsveiligheid /brandpreventieis, dan gelden alle genoemde criteria en formele eisen. Elk bevoegd gezag beoordeelt alleen op grond van de doelen die voor haar wetgevingsgebied gelden.

Het documenteren van de gelijkwaardigheid van een alternatieve maatregel

Het goed onderbouwen en documenteren van de gelijkwaardigheid van een alternatieve maatregel is van belang. De wijze waarop een bedrijf dat kan doen, is afhankelijk van de specifieke omstandigheden en de aard van de maatregel. Aandachtspunten zijn in elk geval de volgende vragen:

Voor welke maatregel uit de PGS is de voorgestelde maatregel een alternatief?
Op welke scenario’s en doelen heeft de alternatieve maatregel betrekking?
Kan worden aangetoond dat de alternatieve maatregel in dezelfde mate de doelen uit deze PGS- richtlijn bereikt en het optreden van scenario’s voorkomt of beperkt?
Wat is de mogelijke samenhang en het effect daarvan tussen de alternatieve maatregel en andere maatregelen uit deze PGS-richtlijn?
Is er een zorgvuldige onderbouwing dat aan de criteria voor de arbeidsveiligheid (zie kader) is voldaan?
Zijn alle onderzoeksrapporten, bevindingen, installatiegegevens, enz. die betrekking hebben op de gelijkwaardige alternatieve maatregel, goed gedocumenteerd?

Afkortingen en begrippen

Deze bijlage bevat een lijst met afkortingen en begrippen die in deze PGS voorkomen. Deze PGS sluit zo veel mogelijk aan bij de begrippen uit het Besluit activiteiten leefomgeving en andere relevante wetten en regels. In de praktijk kunnen ook andere termen voorkomen. Daarom is in deze bijlage bij een aantal begrippen ook een alternatieve omschrijving gegeven, zodat duidelijk is wat met een bepaald begrip is bedoeld.

Verwijder dee termen en definities die niet voorkomen in deze PGS

Begrip of afkorting	Betekenis	Alternatieve omschrijving
ADN	ADN staat voor Accord européen relatif au transport des marchandises Dangereuses par voies de Navigation intérieures. Het is het Europese verdrag over het vervoer van gevaarlijke stoffen over de binnenwateren.
ADR	ADR staat voor Accord européen relatif au transport international de marchandises Dangereuses par Route. Het is het Europese verdrag over het vervoer van gevaarlijke stoffen over de weg.
Arbeidshygiënische strategie	Zie artikel 3 van de Arbeidsomstandighedenwet en artikel 4.4 van het Arbeidsomstandighedenbesluit.
Arbo	Arbeidsomstandighedenwet- en regelgeving.
ARIE	Aanvullende Risico-Inventarisatie en -Evaluatie Toelichting: Deze is van toepassing op bedrijven waar een bepaalde hoeveelheid gevaarlijke stoffen in installaties aanwezig is of kan worden gevormd (ongeacht beoogde handelingen).
ATEX	ATmosphères EXplosibles. Het begrip ATEX wordt gebruikt als korte naam voor twee Europese richtlijnen die gaan over explosiegevaar.
Bal	Besluit activiteiten leefomgeving
Batterij	Elke bron van door rechtstreekse omzetting van chemische energie verkregen elektrische energie, bestaande uit een of meer niet-oplaadbare of oplaadbare batterijcellen of groepen daarvan .	Accu
Bbl	Besluit bouwwerken leefomgeving
BBT	BBT staat voor beste beschikbare technieken. Dit zijn de meest doeltreffende methoden die technisch en economisch haalbaar zijn om emissies en andere nadelige gevolgen voor het milieu van een bedrijf te voorkomen of te beperken.
Begrenzing van de locatie waar de activiteit wordt verricht	Uit het Besluit activiteiten leefomgeving Dit is in de meeste gevallen de erfgrens van het terrein van het bedrijf. Maar kan ook beperkt zijn tot de grens van de plaats op het bedrijfsterrein waar de gevaarlijke stoffen aanwezig zijn.	Erfgrens Erfafscheiding Erfscheiding Locatiegrens Perceelgrens Kavelgrens Terreingrens
Bevoegd gezag	Bestuursorgaan dat bevoegd is om toezicht te houden, een vergunning te verlenen of een ander besluit te nemen. Meestal is dit de gemeente of provincie.
Bkl	Besluit kwaliteit leefomgeving
BOb	Bestuurlijk Omgevingsberaad VTH
BowTie	Visuele methode voor het uitvoeren van een risicoanalyse waarbij afzonderlijke oorzaak- en gevolgscenario’s worden geïdentificeerd .	Vlinderdasmodel
Brandblusmiddel	Brandblusser of brandslanghaspel
Brandblusser		Blustoestel Brandblustoestel Poederblusser Blusser Handblusser
Brandblussysteem	Installatie van automatische sproeiers, schuimdistributiesystemen, brandweerslangen en/of draagbare brandblussers die zijn bedoeld voor het doven van vuren.
Brandkluis	Een zelfstandige betreedbare opslagvoorziening met inbraakwerende eigenschappen in een ruimte / binnen een ander compartiment voor de opslag van gevaarlijke stoffen en/of CMR-stoffen.
Brandveiligheidsopslagkast	Kast in een brandcompartiment voor het opslaan en eventueel opladen van energiedragers zoals nader omschreven in van deze richtlijn	Brandkast, Brandveiligheidskast
Brandwerendheid	Brandwerendheid gaat over wanden of deuren of andere delen van een constructie. Het geeft aan hoe lang een deel van een constructie een brand kan tegenhouden. De brandwerendheid wordt uitgedrukt in aantal minuten. NEN 6069 beschrijft hoe de brandwerendheid wordt bepaald.	Brandwerendheid met betrekking tot de scheidende functie bepaald volgens NEN 6069
Brzo 2015	Besluit risico's zware ogevallen 2015
Buitenlucht	Plaats in de open lucht met natuurlijke ventilatie. Zonder mechanische hulpmiddelen is de luchtsnelheid op die plaats meestal hoger dan 2 m/s en vrijwel nooit lager dan 0,5 m/s. Op die plaats zijn geen hinderende obstakels aanwezig. Een situatie met één wand en een dak geldt als buitenlucht.	Buitenluchtsituatie
BVO	Bruto Vloer Oppervlak conform NEN 2580
Cel	De functionele basiseenheid in een batterij die wordt gevormd door elektroden,elektrolyt, een behuizing, aansluitingen en, indien van toepassing, separatoren, en die de actieve materialen bevat waarvan de reactie elektrische energie opwekt .	Batterijcel, Accucel
CBI	Conformiteitsbeoordelingsinstantie CBI's zijn instellingen die zijn aangewezen om conformiteitsbeoordelingen uit te voeren. Conformiteitsbeoordeling is een instrument om ervoor te zorgen dat arbeidsmiddelen bij naleving van de instructies veilig en gezond kunnen worden gebruikt. De meest actuele lijst met CBI’s staat op de website van de Nederlandse Arbeidsinspectie.
CLP	Classification, Labelling and Packaging CLP wordt vaak gebruikt als afkorting van de CLP-verordening. Dat is de Europese verordening over de indeling, etikettering en verpakking van stoffen en mengsels.
CMR	Carcinogene, Mutagene en Reprotoxische stoffen
Compartiment	Brandcompartiment als bedoeld in het Besluit bouwwerken leefomgeving: gedeelte van één of meer gebouwen bestemd als maximaal uitbreidingsgebied van brand.	Brandcompartiment
Conformiteitsverklaring	Verklaring van een fabrikant waarin staat dat het apparaat of de installatie is gemaakt volgens code uit het ontwerp Een onafhankelijke partij (Nobo) heeft toezicht uitgevoerd op de productie.
Degene die de activiteit verricht	Uit het Besluit activiteiten leefomgeving.	Beheerder Exploitant Operator
Diep ontladen	Het volledig ontladen van een energiedrager ten behoeve van eindverwerking waarbij de energiedrager ontladen wordt tot onder het niveau waarbij deze nog veilig weer geladen kan worden
Domino-effect	Een effect waarbij het falen van een gevarenbron leidt tot het falen van een andere gevarenbron en waarbij de (directe) gevolgen van het falen van de eerste gevarenbron kleiner zijn dan de gevolgen van het falen van het vervolgongeval.
DWW-maatregel	Maatregel voortkomend uit Direct Werkende Wetgeving
Eindverwerking	Het verwerken en hergebruiken van materialen van energiedragers. Hierbij zijn de onderdelen van de energiedrager na verwerking niet meer als zodanig inzetbaar.
Elektrolyt	Chemische verbindingen die in een oplossing of in gesmolten toestand geheel of gedeeltelijk in ionen gesplitst zijn, waardoor de oplossing of vloeistof elektrische stroom kan geleiden.
EN	Europese Norm Een Europese norm is geldig voor alle Europese lidstaten. Voor de Nederlandse markt dragen Europese normen de codering NEN-EN. In Duitsland is dat DIN-EN. Er zijn drie organisaties die Europese normen vaststellen: Het Europees Comité voor Normalisatie (CEN) gaat over alle sectoren behalve elektrotechnologie en telecommunicatie. Het Europees Comité voor Elektrotechnische Normalisatie (CENELEC) gaat over elektrotechniek. Het Europees Normalisatie-instituut voor de Telecommunicatie (ETSI) gaat over telecommunicatie.
Energiedrager	Met de energiedrager wordt de daadwerkelijke batterijcel bedoeld, daar waar de energie wordt opgeslagen. Bij een parallel schakeling van cellen geldt deze parallel schakeling ook als energiedrager, omdat deze schakeling zicht gedraagt als één cel.	Primaire- of secundaire elektrochemische cel, Batterij
Explosieve atmosfeer	Mengsel van lucht en brandbare stoffen in de vorm van gassen, dampen, nevels of stof, onder atmosferische omstandigheden waarin de verbranding zich na ontsteking uitbreidt tot het gehele niet-verbrande mengsel.
Gebruiker volgens WBDA 2016	Degene die de installatie gebruikt. Dit kan ook de exploitant of de beheerder zijn.
Gevaarlijke stof (ADR)	Stoffen en voorwerpen waarvan het vervoer volgens het ADR is verboden of slechts onder daarin opgenomen voorwaarden is toegestaan, dan wel stoffen, materialen en voorwerpen aangeduid in de IMDG-Code .
Gevaarlijke stof (CLP)	Stoffen die overeenkomstig EG-verordening op indeling, etikettering en verpakking van stoffen en mengsels als gevaarlijk worden ingedeeld op grond van de criteria voor enige fysische gevarenklasse of gezondheidsgevarenklasse.
Gevarenzone-indeling	Indeling van gevaarlijke gebieden in zones, afhankelijk van de waarschijnlijkheid van het aanwezig zijn van een explosieve atmosfeer, volgens het Arbobesluit.
Grenswaarde	Maximaal toegestane concentratie.
HAZOP	HAZard and OPerability De HAZOP-methode is een standaard methode voor het identificeren en evalueren van procesafwijkingen en het identificeren van gevaren en ongewenste situaties.	Storingsanalyse
Hogedrempelinrichting	Seveso-inrichting waar een gevaarlijke stof in een grotere of gelijke hoeveelheid aanwezig is dan/als de genoemde waardes in de Seveso-richtlijn 2012/18/EU, zie Bal.
ICAO	International Civil Aviation Organization Organisatie van de Verenigde Naties die als doel heeft de principes en standaarden voor de internationale luchtvaart.
IEC	International Electrotechnical Commission Internationale commissie voor het ontwikkelen en publiceren van normen voor elektrische componenten en apparatuur.
IMDG-code	International Maritime Dangerous Goods code Internationale code voor het vervoer van gevaarlijke stoffen over zee.
IMO	International Maritime Organization IMO is een gespecialiseerde organisatie van de Verenigde Naties die op internationaal niveau afspraken maakt tussen de deelnemende lidstaten om de scheepvaart zo veilig en milieuvriendelijk mogelijk te maken.	IMO
In afwezigheid van personeel	Uit het Besluit activiteiten leefomgeving.	Onbemand Zonder direct toezicht Zonder aanwezigheid van personeel
Incident	Negatieve, onverwachte en onvoorziene gebeurtenis waarbij afhankelijk van het type en de ernst ervan het noodzakelijk kan zijn om melding te maken van de gebeurtenis en/of hulp(diensten) in te roepen.
Intern noodplan	Noodplan dat maatregelen beschrijft om bij incidenten en calamiteiten passend te reageren met als doel ongewenste gebeurtenissen en schadelijke gevolgen daarvan te voorkomen of te beperken. Het gaat om organisatorische en technische maatregelen binnen het bedrijf.	Noodplan Calamiteitenplan
Interne veiligheidsafstand	Een interne veiligheidsafstand is een minimumafstand bedoeld om escalatie van een voorzienbaar incident in of nabij een PGS voorziening naar een installatieonderdeel, bouwwerken, opslagen en mensen niet zijnde werkenden (domino-effect) te voorkomen of te beperken. Deze interne veiligheidsafstand heeft geen relatie met afstanden in verband met explosieveiligheid als bedoeld in het Arbeidsomstandighedenbesluit en is niet bedoeld om gebouwen en plekken te beschermen waar mensen werkzaam zijn.
IPO	Interprovinciaal overleg
ISO	International Organization for Standardization Internationale Organisatie voor Standaardisatie ISO stelt normen vast. Het is een samenwerkingsverband van nationale standaardisatieorganisaties in een groot aantal landen.
Koopmansgoederen	Handelsgoederen opgeslagen als stukgoed (geen bulkopslag), met uitzondering van gevaarlijke stoffen, CMR-stoffen, bestrijdingsmiddelen en afvalstoffen.
Kritisch	Met kritische energiedragers wordt bedoelt dat deze mogelijk instabiel zijn en een verhoogd risico voor een thermal runway reactie hebben.
Laadeenheid	Laadeenheid ("cargo transport unit"): een voertuig, een wagen, een container, een tankcontainer, een transporttank of een MEGC.
Laadniveau	De beschikbare capaciteit in een energiedragers, uitgedrukt als percentage van de nominale capaciteit.	State of Charge (SOC)
Legbordstelling	Stellingkast die opgebouwd wordt door metalen of houten legborden. De legbordstelling bestaat uit verticale stijlen en horizontale legborden.
LEL	Onderste explosiegrens Concentratie van brandbaar gas of brandbare damp in de lucht beneden welke de atmosfeer niet explosief is. LEL is de afkorting van de Engelse term Lower Explosive Limit.
Milieubelastende activiteit	In de Omgevingswet omschreven activiteit die nadelige gevolgen voor het milieu kan hebben. Het Besluit activiteiten leefomgeving wijst milieubelastende activiteiten aan. De activiteiten met gevaarlijke stoffen uit deze PGS zijn aangewezen als milieubelastende activiteit.
MKB Nederland	Organisatie van ondernemers uit het midden- en kleinbedrijf (MKB).
NEN	NEN staat voor NEderlandse Norm. NEN staat ook voor Stichting Koninklijk NEderlands Normalisatie-instituut. Dat instituut geeft NEN-normen uit.
NEN-EN	Europese norm (EN) die door Stichting Koninklijk Nederlands Normalisatie-instituut (NEN) is aanvaard en uitgegeven.
NEN-EN-IEC	Door IEC vastgestelde internationele norm. De norm is als Europese Norm aanvaard. De norm is ook door Stichting Koninklijk Nederlands Normalisatie-instituut (NEN) aanvaard en uitgegeven.
NEN-EN-ISO	Door ISO vastgestelde internationele norm. De norm is als Europese Norm aanvaard. De norm is ook door Stichting Koninklijk Nederlands Normalisatie-instituut (NEN) aanvaard en uitgegeven.
NEN-ISO	Door ISO vastgestelde internationale norm. De norm is door Stichting Koninklijk Nederlands Normalisatie-instituut (NEN) aanvaard en uitgegeven.
NOBO	NOtified Body Een keuringsinstituut of testinstituut dat door de overheid is aangewezen Het instituut test producten en kijkt of deze aan de daarvoor geldende richtlijnen voldoen.
Noodplan	Overzicht van de door een bedrijfsorganisatie genomen maatregelen en voorzieningen om effecten van calamiteiten te minimaliseren en te bestrijden.
NPR	Nederlandse Praktijkrichtlijn Stichting Koninklijk Nederlands Normalisatie-instituut (NEN) geeft NPR-publicaties uit. Een NPR is een informatieve praktische uitwerking van de bepalingen in een norm. Bijvoorbeeld toelichtingen op normen, constructieve mogelijkheden, werkmethoden en fabricagegegevens.
NTA	Nederlandse Technische Afspraak Dit is een openbare afspraak tussen twee of meer belanghebbende partijen. Er is geen openbare commentaarronde en het is niet nodig dat er tussen partijen overeenstemming bestaat. Een NTA kan snel tot stand komen.
Onbrandbaar	Onbrandbaar bouwmateriaal bepaald volgens NEN-EN 13501-1.
Onbrandbare stoffen	Stoffen die niet verbranden of niet voldoende ontvlambare gassen produceren voor zelfontbranding indien deze stoffen worden verhit bij een temperatuur van 750 °C, of een energetische waarde van 7,5 MJ/kg of minder hebben, of niet bij een brand betrokken kunnen raken.
Opslag	In deze PGS wordt onder opslag verstaan het bewaren van lithium-houdende energiedragers, al dan niet als onderdeel van een product. Zie ook de termen opslagvoorziening en werkvoorraad.
Opslagvak	Afgebakend deel van de opslagvoorziening. Toelichting: afbakening is over het algemeen middels belijning of afwijkende kleuren.
Opslagvoorziening	Vaste ruimte bestemd voor de opslag van lithium-houdende energiedragers uitgevoerd als een brandcompartiment conform Bouwbesluit (2012).
Opvangvoorziening		Opvangbak Lekbak
PED	Pressure Equipment Directive Richtlijn Drukapparatuur Richtlijn 2014/68/EU van het Europees Parlement en de Raad van 15 mei 2014 betreffende de harmonisatie van de wetgevingen van de lidstaten inzake het op de markt aanbieden van drukapparatuur. De PED-richtlijn beschrijft “essentiële veiligheidseisen” voor drukapparatuur. Het gaat om algemene veiligheid en bescherming tegen zowel persoonlijk letsel als materiële schade. Onder de PED-richtlijn vallen alle producten en installaties met een druk die hoger is dan 50 kPa. De richtlijn is in Nederland geïmplementeerd in het WBDA 2016.
PRD	Praktijkregels voor Drukapparatuur Deze praktijkregels bevatten uitleg over alle regels uit het Warenwetbesluit drukapparatuur 2016. De Technische Commissie van Drukapparatuur van NEN stelt deze praktijkregels op. De PRD zijn te verkrijgen via de website van de SDU.
QRA	Quantitative Risk Assessment/Analysis Kwantitatieve risicoanalyse QRA is een rekenmethode om de externe risico’s van het gebruiken, vervoeren en opslaan van gevaarlijke stoffen inzichtelijk te maken. Voor het bepalen van de risico’s voor de externe veiligheid worden in een QRA zowel de kansen op als de effecten van incidenten met gevaarlijke stoffen in de berekening opgenomen.
REACH	Registratie, Evaluatie, Autorisatie en restrictie van CHemische stoffen Reach is een Europese verordening over de productie van en handel in chemische stoffen. Het beschrijft waar bedrijven en overheden zich aan moeten houden. Deze verordening geldt voor alle landen van de Europese Unie.
Recycling	Het inzetten van een energiedrager of onderdelen van een energiedrager voor hergebruik, zoals remanufacturing of refurbishing.
Refurbished	Er is sprake van refurbishing wanneer een defecte (eventueel afgedankte) lithium-houdende energiedrager opnieuw wordt samengesteld volgens de specificaties van de marktpartij die de reparatie uitvoert al dan niet met gebruikmaking van onderdelen van de originele fabrikant.
Remanufactured	Er is sprake van remanufacturing wanneer een defecte (eventueel afgedankte) lithium-houdende energiedrager opnieuw wordt samengesteld volgens de specificaties van, en met gebruikmaking van de onderdelen van de originele fabrikant.	Herproductie
RID	Regulations concerning the International Carriage of Dangerous Goods by Rail Het is het Europese verdrag over het vervoer van gevaarlijke stoffen over het spoor.
Risicoverhogend	Bijdragend aan de vuurbelasting.
Rocketeren	Wegschieten van (cellen van) energiedragers die kunnen leiden tot domino-effecten.	Wegschieten
SAFETI-NL	Programma voor QRA-berekeningen Het rekenprogramma SAFETI-NL berekent de risico’s voor de veiligheid van de leefomgeving van bedrijven met gevaarlijke stoffen. Meer informatie over SAFETI staat op de website van het RIVM.
SDS	Safety Data Sheet	Veiligheidsinformatieblad VIB
Seveso-inrichting	Een of meer Seveso-installaties op een locatie die volledig wordt beheerd door diegene die de Seveso-inrichting exploiteert, met inbegrip van de gemeenschappelijke of bijbehorende infrastructuur of activiteiten, zie Bal.
Seveso-installatie	Technische eenheid waarin een gevaarlijke stof als bedoeld in artikel 3, lid 10, van de Seveso-richtlijn wordt gemaakt, gebruikt, verwerkt of opgeslagen, met inbegrip van de uitrusting, leidingen, machines, gereedschappen, private spoorwegemplacementen, laadkades, aanlegsteigers, pieren, depots en andere constructies die nodig zijn voor de werking daarvan, zie Bal.
Showroom	Ruimte ten behoeve van het te koop aanbieden verkopen en of leveren van goederen waarbij er toegang is voor derden.	Toonzaal
SIL	Safety Integrity Level SIL is een indicator voor het kwantificeren van risicoverlaging van systemen of processen van een installatie. De vereiste SIL-klasse hangt af van het oorspronkelijke risico dat intrinsiek verbonden is met de systemen of processen van de installatie. Zie NEN-EN-IEC 61508 of NEN-EN-IEC 61511.
Single Point of Failure (SPOF)	Systeem waarbij de uitval van één component leidt tot het volledig buiten werking raken van het gehele systeem.
SWIFT	Structured What If Technique Methode voor het uitvoeren van een risicoanalyse.
SZW	Ministerie Sociale Zaken en Werkgelegenheid
T90	Responstijd van sensoren. Omdat de reactiecurve redelijk wordt uitgevlakt bij het benaderen van de uiteindelijke uitlezing, wordt de reactietijd dikwijls aangegeven in termen van tijd tot het bereiken van 90 procent van de uiteindelijke uitlezing. Daarom staat deze uitlezing bekend als de T90-waarde. Bij toepassing van een elektrochemische sensor ligt deze waarde doorgaans tussen 30 en 60 seconden. De minimale detectiegrenzen gaan van 0,02 tot 50 ppm, afhankelijk van het beoogde gastype.
Thermal runaway	Ongecontroleerde toename in temperatuur, als een gevolg van een grotere warmteproductie dan warmteafvoer.
Typical	Een typical is een vereenvoudigd voorbeeld van een activiteit, installatie of een onderdeel van een installatie. De meest voorkomende verschijningsvorm betreft de basistypical. De (afwijkende) scenario’s kunnen dan als deltatypical (of ex-typical) apart worden onderzocht.
Ten hoogste	Uit het Besluit activiteiten leefomgeving.	Maximaal
Ten minste	Uit het Besluit activiteiten leefomgeving.	Minstens, Minimaal
UPD	Uitgangspuntendocument Het uitgangspuntendocument van een brandblussysteem bevat alle bouwkundige, organisatorische en installatietechnische eisen voor de te beveiligen ruimten en locaties.
Verpakkingseenheid	Een verpakking die is toegelaten voor het vervoer van gevaarlijke stoffen, inclusief grote verpakking. Toelichting: De standaardeenheid waarin artikelen bij elkaar zitten, zoals dozen, kratten, tonnen, containers, pallets of zakken waarin de goederen zijn verpak.
VIB	Veiligheidsinformatieblad Een veiligheidsinformatieblad is een gestructureerd document met informatie over de risico's van een gevaarlijke stof of preparaat en aanbevelingen voor het veilig gebruik ervan. Het bevat alle eigenschappen van het product: van de gevaren en de chemische samenstelling tot informatie over beschermingsmiddelen, veilig gebruik, transport en afvoer.	MSDS SDS Safety data sheet
VNG	Vereniging Nederlandse Gemeenten
VNO-NCW	Vereniging VNO-NCW is een organisatie van werkgevers. VNO-NCW is ontstaan uit een fusie van het Verbond van Nederlandse Ondernemingen (VNO) en het Nederlands Christelijk Werkgeversverbond (NCW).
Voldoet aan / Volgens / Zoals dat staat in		Overeenkomstig
VTH	Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving
Vvl	Verklaring van Ingebruikneming
WBDA 2016	Warenwetbesluit drukapparatuur 2016
WBDBO	Weerstand tegen BrandDoorslag en BrandOverslag WBDBO gaat over een gebouw of scheidingsconstructie. WBDBO is een eis voor de tijd die het gebouw of de scheidingsconstructie weerstand kan bieden tegen het doorslaan of overslaan van een brand. Dit kan gaan om van binnen naar buiten, en om van buiten naar binnen. De brandwerendheid van scheidingsconstructies bepaalt de weerstand tegen branddoorslag. WBDBO kan worden bereikt met brandwerende constructies of met afstanden, of met een combinatie daarvan. Bij brandoverslag moet een berekening volgens NEN 6068 worden uitgevoerd.
Werkvoorraad	De voorraad lithium-houdende energiedragers die ten behoeve van de bedrijfsvoering/productie in een productieruimte/werkruimte uitgevoerd als brandcompartiment aanwezig is in hoeveelheden van ten hoogste één aangebroken verpakkingseenheid aanwezig, plus één reserve. Voor inzamelpunten van retourstromen van energiedragers geldt voor de werkvoorraad ten hoogste één in gebruik zijnde UN-gekeurd inzamelmiddel en één volle UN-gekeurd inzamelmiddel.
Wvr	Wet veiligheidsregio's

Normen en bronnen

Normatieve documenten en normen

Deze bijlage is normatief.

Deze bijlage bevat normen en andere documenten die zijn genoemd in de maatregelen. Voor zover een norm (zoals NEN of ISO) of een ander normdocument of een andere specificatie waarnaar in een voorschrift in deze richtlijn wordt verwezen, betrekking heeft op de uitvoering van constructies, toestellen en apparaten, wordt bedoeld de uitgegeven publicatie inclusief wijzigings- of correctiebladen zoals die op het moment van de publicatie van deze richtlijn luidde.


Norm met versie	Titel
NEN 1010:2020	Elektrische installaties voor laagspanning – Nederlandse implementatie van de HD-IEC 60364-reeks
NEN 2535: 2017	Brandveiligheid van gebouwen - Brandmeldinstallaties
NEN 2559:2001+C1:2004 en A4:2017	Onderhoud van draagbare blustoestellen
NEN 2580:2007	Oppervlakten en inhouden van gebouwen – Termen, definities en bepalingsmethoden
NEN 2654-1+C1:2018	Beheer, controle en onderhoud van brandbeveiligingsinstallaties - Deel 1: Brandmeldinstallaties
NEN 3011:2021	Veiligheidskleuren en -tekens in de werkomgeving en in de openbare ruimte
NEN 3140:2015+A3:2019	Bedrijfsvoering van elektrische installaties – Laagspanning
NEN 5056:2011	Niet-verrijdbare stalen opslagsystemen – Verstelbare palletstellingsystemen – Technische grondslagen voor het ontwerp – Afwijkingen van en aanvullingen op NEN EN 15512:2009
NEN 6060:2015+A1:2018	Brandveiligheid van grote brandcompartimenten
NEN 6063:2019	Bepaling van het brandgevaarlijk zijn van daken
NEN 6068:2020	Bepaling van de weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag tussen ruimten
NEN 6069:2021 Ontw.	Beproeving en klassering van de brandwerendheid van bouwdelen en bouwproducten
NEN 6079+C1:2016	Brandveiligheid van grote brandcompartimenten – Risicobenadering
NEN-EN 2:1994+A1:2004	Brandklassen
NEN-EN 3-7:2004+A1:2007	Draagbare blustoestellen – Deel 7: Eigenschappen, prestatie-eisen en beproevingsmethoden
NEN-EN 13501-1:2019	Brandclassificatie van bouwproducten en bouwdelen - Deel 1: Classificatie op grond van resultaten van beproeving van het brandgedrag
NEN-EN 1363-1:2020	Bepaling van de brandwerendheid – Deel 1: Algemene eisen
NEN-EN 15512: 2009	Steel static storage systems - Adjustable pallet racking systems - Principles for structural design
NEN-EN 15620: 2021	Niet-verrijdbare stalen opslagsystemen - Verstelbare palletstellingen - Toleranties, vervormingen en veiligheidsafstanden
NEN-EN 50402:2017	Elektrisch materieel voor de detectie en meting van brandbare of giftige gassen, dampen of zuurstof – Eisen aan de functionele veiligheid van vastbevestigde gasdetectiesystemen
NEN-EN-IEC 60079-10-1: 2021	Explosieve atmosferen – Deel 10-1: Classificatie van gebieden – Explosieve gasatmosferen
NEN-EN-IEC 60079-14:2014+C1:2016	Explosieve atmosferen – Deel 14: Ontwerp, keuze en opstelling van elektrische installaties
NEN-EN-IEC 60079-29-2: 2015	Explosieve atmosferen – Deel 29-2: Gas detectoren – Selectie, installatie, gebruik en onderhoud van detectoren van brandbare gassen en zuurstof
NEN-EN-IEC 60947-5-5:1998+A2:2017	Laagspanningsschakelaars – Deel 5-5: Stuurstroomkringen en schakelelementen – Elektrische noodstopinrichting met mechanische vergrendelingsfunctie
NEN-EN-IEC 61508:2010	Functionele veiligheid van elektrische/elektronische/programmeerbare elektronische systemen verbandhoudend met veiligheid
NEN-EN-IEC 61511 serie: 2017	Functionele veiligheid – Veiligheidssystemen voor de procesindustrie
NEN-EN-IEC 62305-1:2011	Bliksembeveiliging – Deel 1: Algemene principes
NEN-EN-IEC 62305-2:2012	Bliksembeveiliging – Deel 2: Risicomanagement
NEN-EN-IEC 62305-3:2011	Bliksembeveiliging – Deel 3: Fysieke schade aan objecten en letsel aan mens en dier
NEN-EN-IEC 62305-4:2011+C11:2016	Bliksembeveiliging – Deel 4: Elektrische en elektronische systemen in objecten
NEN-EN-IEC 62561 serie	Systeemonderdelen voor bliksembeveiliging (LPSC)
NEN-EN-ISO 13850:2015	Veiligheid van machines – Noodstopfunctie – Ontwerpbeginselen
NEN-EN-ISO 14001:2015	Milieumanagementsystemen – Eisen met richtlijnen voor gebruik
NEN-EN-ISO 4126-1:2013+A2:2019	Veiligheidsvoorzieningen voor bescherming tegen ontoelaatbare overdruk – Deel 1: Veiligheidskleppen
NEN-EN-ISO 7010:2012 met aanvullingen	Grafische symbolen – Veiligheidskleuren en -tekens – Geregistreerde veiligheidstekens
NEN-EN-ISO/IEC 17020:2012	Conformiteitsbeoordeling – Eisen voor het functioneren van verschillende soorten instellingen die keuringen uitvoeren
NPR 1014:2009	Bliksembeveiliging – Leidraad bij de NEN-EN-IEC 62305- reeks
NPR 7910-1:2020	Gevarenzone-indeling met betrekking tot explosiegevaar – Deel 1: Gasexplosiegevaar, gebaseerd op NEN EN IEC 60079-10-1:2009

Informatieve documenten en bronnen

Informatieve documenten en bronnen
Nummer	Titel	Vindplaats
[1]	Arbeidsomstandighedenwet	wetten.overheid.nl
[2]	Arbeidsomstandighedenbesluit	wetten.overheid.nl
[3]	Arbeidsomstandighedenregeling	wetten.overheid.nl
[4]	Warenwetbesluit explosieveilig materieel 2016	wetten.overheid.nl
[5]	Warenwetbesluit machines	wetten.overheid.nl
[6]	Wet veiligheidsregio's	wetten.overheid.nl
[7]	Besluit veiligheidsregio's	wetten.overheid.nl
[8]	Omgevingswet	overheid.nl
[9]	Omgevingsbesluit	overheid.nl
[10]	Besluit activiteiten leefomgeving	overheid.nl
[11]	Besluit bouwwerken leefomgeving	overheid.nl
[12]	Besluit kwaliteit leefomgeving	overheid.nl
[13]	Wet vervoer gevaarlijke stoffen	wetten.overheid.nl
[14]	Regeling vervoer over land van gevaarlijke stoffen	wetten.overheid.nl
[15]	Handreiking Generieke Risicobenadering PGS Nieuwe stijl, Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen, versie 1.1 (maart 2017)	Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen
[16]	Handreiking bluswatervoorziening en bereikbaarheid, Brandweer Nederland, november 2012	Brandweer Nederland
[17]	Vastopgestelde Brandbeheersings- en Brandblussystemen (VBB-systemen) – Handreiking voor het opstellen van een Uitgangspunten Document (UPD), Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen: UPD 2017 versie 1.0 (juni 2017)	Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen
[18]	PGS 14: Vastopgestelde Brandbeheersings- en Brandblussystemen – Handreiking bij de toepassing van opslag van gevaarlijke stoffen volgens PGS 15, Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen 14 – versie 1.0 (oktober 2017)	Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen
[19]	PGS 15: Opslag van verpakte gevaarlijke stoffen, Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen, PGS 15: 2021 versie 1.0	Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen
[20]	ISO 45001:2018, Managementsystemen voor gezond en veilig werken – Eisen met richtlijnen voor gebruik ISO 45001 vervangt de OHSAS 18001-norm. In 2021 is de vervanging definitief.	NEN
[21]	Verordening persoonlijke beschermingsmiddelen Verordening (EU) 2016/425 van het Europees Parlement en de Raad van 9 maart 2016 betreffende persoonlijke beschermingsmiddelen	Europese Unie
[22]	Detectiemiddelen bij brand met li-ion batterijen, 2019	RIVM
[23]	Analysis of Li-Ion Battery Gases Vented in an Inert Atmosphere Thermal Test Chamber, 4 september 2019	MDPI
[24]	Considerations for ESS Fire Safety”, rapportnr. OAPUS301WIKO(PP151894, versie 4, 9 februari 2017	DNVGL
[25]	Toxic fluoride gas emissions from lithium-ion battery fires, 30 augustus 2017	Scientific Reports

Relevante wet- en regelgeving

Inleiding

Een groot deel van de regels voor gevaarlijke stoffen staat in nationale wetgeving, al dan niet gebaseerd op Europese richtlijnen, of volgt rechtstreeks uit Europese verordeningen.

Op de website van de Rijksoverheid staat de meest actuele versie van de nationale wet- en regelgeving. Op de website van de Europese Unie staat de meest actuele versie van Europese regelgeving.

Omgevingswet

De Omgevingswet bevat regels voor ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water en regelt daarmee het benutten en beschermen van de leefomgeving. Onder de Omgevingswet hangen vier algemene maatregelen van bestuur en een ministeriële regeling met de regels voor het praktisch uitvoeren van de wet. De algemene maatregelen van bestuur zijn het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal), het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl), het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) en het Omgevingsbesluit. De ministeriële regeling is de Omgevingsregeling.

Algemene informatie over de Omgevingswet staat op het omgevingswetportaal. Daar staat ook meer informatie over de vier besluiten.

Omgevingsbesluit

Het Omgevingsbesluit richt zich tot burgers, bedrijven en de overheid. Het Omgevingsbesluit regelt in aanvulling op de Omgevingswet onder meer welk bestuursorgaan het bevoegd gezag is om een omgevingsvergunning te verlenen en welke procedures gelden. Ook regelt dit besluit wat de betrokkenheid is van andere bestuursorganen, adviesorganen en adviseurs bij de besluitvorming, en een aantal op zichzelf staande onderwerpen, zoals de milieueffectrapportage.

Besluit activiteiten leefomgeving

Het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) bevat, samen met het Besluit bouwwerken leefomgeving, de algemene regels waaraan burgers en bedrijven zich moeten houden als ze bepaalde activiteiten uitvoeren in de fysieke leefomgeving. Ook bepaalt het besluit voor welke activiteiten een omgevingsvergunning nodig is. Dit besluit bevat regels om het milieu, waterstaatwerken, wegen en spoorwegen, zwemmers en cultureel erfgoed te beschermen. Het Bal verwijst voor verschillende activiteiten naar de PGS-richtlijnen.

Besluit bouwwerken leefomgeving

In het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) staan regels waaraan burgers en bedrijven zich moeten houden als ze bepaalde activiteiten uitvoeren in de fysieke leefomgeving. Daaronder vallen bouwen, verbouwen, gebruiken, in stand houden en slopen van bouwwerken. Het gaat om regels over veiligheid, gezondheid, duurzaamheid en bruikbaarheid.

Een belangrijke doelstelling van het Bbl is het kunnen beheersen van een brand zodat mensen veilig kunnen vluchten en de brand zich niet uitbreidt naar andere gebouwen. Nieuwe gebouwen moeten zijn ingedeeld in brandcompartimenten.

In het Bbl staan regels voor de aanwezigheid en beschikbaarheid van voorzieningen voor incidentbestrijding, zoals bluswatervoorzieningen op eigen terrein, de bereikbaarheid van bouwwerken voor hulpdiensten en de beschikbaarheid van opstelplaatsen voor brandweervoertuigen.

Besluit kwaliteit leefomgeving

In het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) staan de inhoudelijke normen voor gemeenten, provincies, waterschappen en het Rijk met het oog op het realiseren van de nationale doelstellingen en het voldoen aan internationale verplichtingen.

In het Bkl staan instructieregels voor het omgevingsplan over bijvoorbeeld rampenbestrijding en externe veiligheid. Voor veel voorkomende en meer uniforme activiteiten bevat het Bkl vaste risicoafstanden. Ook staan in het Bkl beoordelingsregels voor omgevingsvergunningen met het oogmerk van bescherming van de fysieke leefomgeving tegen externe veiligheidsrisico’s.

Omgevingsregeling

In de Omgevingsregeling zijn onder andere de gegevens en bescheiden benoemd die bij een aanvraag om een omgevingsvergunning moeten worden verstrekt, zijn technische uitvoeringsvoorschriften gegeven voor milieubelastende activiteiten en zijn de rekenmethoden aangegeven die moeten worden toegepast bij het berekenen van het plaatsgebonden risico en de afstanden van de aandachtsgebieden. Ook zijn in de Omgevingsregeling de versies aangegeven van de normdocumenten waarnaar in de besluiten en in de Omgevingsregeling wordt verwezen.

Seveso

De Seveso III-richtlijn (2012/18/EG) is op grond van de Omgevingswet, de Arbeidsomstandighedenwet en de Wet veiligheidsregio’s voor een groot deel geïmplementeerd in het Besluit activiteiten leefomgeving. Paragraaf 4.2 van dat besluit bevat eisen voor bedrijven die werken met grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen (voorheen Brzo-bedrijven). Deze eisen hebben zowel betrekking op de technische kant van veiligheid, als op aspecten voor de bedrijfsvoering, zoals veiligheidsbeleid, procedures en communicatie.

Chemische stoffenCLP

CLP is een Europese verordening (1272/2008/EG) over indeling en etikettering van chemische stoffen. CLP staat voor Classification, Labelling and Packaging (indeling, etikettering en verpakking). Om veilig om te gaan met chemische stoffen moeten deze worden voorzien van etiketten volgens een gestandaardiseerd systeem. Op deze etiketten staat naast de werking ook welke beschermmaatregelen nodig zijn.

Meer informatie staat op de website Chemische stoffen goed geregeld!

REACH

REACH is een Europese verordening (EC 1907/2006) over de productie van en handel in chemische stoffen. Reach staat voor Registratie, Evaluatie, Autorisatie en restrictie van CHemische stoffen. De leverancier moet zorgen voor een veiligheidsinformatieblad bij elke chemische stof. De eindgebruiker moet zich houden aan de maatregelen in dit veiligheidsinformatieblad.

Meer informatie staat op de website Chemische stoffen goed geregeld!

ArbeidsomstandighedenwetgevingArbeidsomstandighedenwet

De Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) bevat rechten en plichten voor zowel werkgever als werknemer op het gebied van arbeidsomstandigheden. De Arbowet bevat met name doelvoorschriften. Het Arbeidsomstandighedenbesluit geeft een uitwerking van de Arbowet. De Arbeidsomstandighedenregeling geeft op haar beurt een uitwerking van regels in het Arbobesluit.

Meer informatie staat op het Arboportaal.

Arbeidsomstandighedenbesluit

In het Arbeidsomstandighedenbesluit (Arbobesluit) staan regels over bijvoorbeeld arbozorg, organisatie van het werk, inrichting van arbeidsplaatsen, gevaarlijke stoffen en persoonlijke beschermingsmiddelen.

[De Europese richtlijn die betrekking heeft op arbeidsplaatsen waar explosieve atmosferen kunnen voorkomen (1999/92/EU), is geïmplementeerd in het Arbobesluit. Deze richtlijn wordt ook ATEX 153 genoemd.

Arbeidsomstandighedenregeling

In de Arbeidsomstandighedenregeling (Arboregeling) staan bijvoorbeeld regels over de taken van de arbodienst en nadere eisen voor onder andere veiligheid van tankschepen en gevaarlijke stoffen, beeldschermarbeid, arbeid onder overdruk, arbeidsmiddelen, veiligheids- en gezondheidssignalering.

Verordening persoonlijk beschermingsmiddelen

Deze Europese verordening bevat eisen voor het ontwerp en de productie van persoonlijke beschermingsmiddelen (2016/425). De verordening heeft tot doel om de gezondheid en de veiligheid van gebruikers te waarborgen en om het mogelijk te maken dat deze beschermingsmiddelen binnen de hele Europese Unie worden verkocht en gebruikt.] [

WarenwetWarenwet

De Warenwet bevat regels met het oog op productveiligheid om de gezondheid en veiligheid van de gebruiker van dat product te beschermen. Dit kan een werknemer of een consument zijn. In de onderliggende Warenwetbesluiten staan regels voor de fabrikant, leverancier en andere marktpartijen. Die regels zorgen ervoor dat een product voldoet aan essentiële gezondheids- en veiligheidseisen uit Europese richtlijnen.

Wet veiligheidsregio'sWet veiligheidsregio’s

De Wet veiligheidsregio’s beoogt een efficiënte en kwalitatief hoogwaardige organisatie te bereiken van de brandweerzorg, geneeskundige hulpverlening en crisisbeheersing. Dit gebeurt onder één regionale bestuurlijke regie. Op grond van deze wet kan het bestuur van een veiligheidsregio bepalen dat een bedrijf een bedrijfsbrandweer moet hebben.

Meer informatie staat op de website van het ministerie van Justitie en Veiligheid.

Besluit veiligheidsregio's

In het Besluit veiligheidsregio’s staat een beschrijving van de procedure die het bestuur van de veiligheidsregio moet volgen om te bepalen of een bedrijf een bedrijfsbrandweer moet hebben. Ook is in dit besluit geregeld welke eisen aan een bedrijfsbrandweeraanwijzing kunnen worden verbonden.

Vervoer

Het vervoer van gevaarlijke stoffen valt onder diverse internationale verdragen, overeenkomsten en richtlijnen. De internationale regels zijn onder andere geïmplementeerd in de Wet vervoer gevaarlijke stoffen.

Wet vervoer gevaarlijke stoffen en de ADR

De regels die gelden voor het vervoer van gevaarlijke stoffen staan in de Wet vervoer gevaarlijke stoffen. Het gaat onder meer om regels over:

vervoermiddelen (zoals tankwagens, schepen, reservoirwagens);
chauffeurs (opleiding en training);
vervoersdocumenten;
verpakkingen en etikettering;
laden en lossen.

Voor de activiteiten in de PGS-richtlijnen zijn de regels voor vervoer van gevaarlijke stoffen over de weg het meest relevant. De Regeling vervoer over land van gevaarlijke stoffen bevat specifieke voorschriften voor het vervoer van gevaarlijke stoffen over de weg. Als bijlage bij deze regeling zijn de internationale regels voor het vervoer van gevaarlijke stoffen opgenomen, afkomstig uit de ADR.

De ADR is een Europese overeenkomst voor het internationale vervoer van gevaarlijke goederen over de weg. De Europese Richtlijn 94/55/EG schrijft voor dat de lidstaten de ADR in eigen wetgeving implementeren.

De ADR stelt niet alleen regels voor het vervoer over de weg, maar ook voor het laden en lossen van gevaarlijke goederen.

Meer informatie staat op de website van de Rijksoverheid. Daar staat ook informatie over de ADR.

Arbeidsomstandighedenwetgeving

De Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) bevat rechten en plichten voor werkgevers en werknemers op het gebied van arbeidsomstandigheden. De Arbowet bevat met name doelvoorschriften. Het Arbeidsomstandighedenbesluit geeft een uitwerking van de Arbowet. De Arbeidsomstandighedenregeling geeft weer een uitwerking van regels in het Arbobesluit. In de Verordening persoonlijke beschermingsmiddelen staan eisen voor persoonlijke beschermingsmiddelen.

Meer informatie staat op het Arboportaal.

Risico-inventarisatie en evaluatie (RI&E)

Elk bedrijf met personeel moet (laten) onderzoeken of het werk gevaar kan opleveren of schade kan veroorzaken aan de gezondheid van de werknemers. Dit onderzoek heet een RI&E. Dit staat in artikel 5 van de Arbeidsomstandighedenwet. De RI&E moet schriftelijk worden vastgelegd. Hoofdstuk 4 van het Arbeidsomstandighedenbesluit bevat aanvullende verplichtingen voor de RI&E voor gevaarlijke stoffen.

Aanvullende Risico-inventarisatie en -evaluatie-regeling (ARIE-regeling)

Bedrijven waar een bepaalde hoeveelheid gevaarlijke stoffen in installaties aanwezig is of kan worden gevormd (ongeacht beoogde handelingen), moeten een ARIE uitvoeren. De ARIE is gericht op het voorkomen van zware ongevallen. Een bedrijf moet op basis van de ARIE maatregelen treffen. De ARIE-regeling staat in het Arbeidsomstandighedenbesluit.

Voorkomen van blootstelling aan gevaarlijke stoffen

In de Arbeidsomstandighedenwet- en regelgeving is meer informatie te vinden over het voorkomen van blootstelling aan gevaarlijke stoffen bij werknemers. Dit is de minimalisatieplicht van de werkgever. Voor het nemen van beschermende maatregelen geldt een vastgestelde volgorde, de arbeidshygiënische strategie. Deze strategie beschrijft dat maatregelen op het niveau van de bron als eerste overwogen moeten worden, daarna collectieve maatregelen en pas als laatste individuele maatregelen als persoonlijke beschermingsmiddelen.

Meer informatie staat op het Arboportaal.

[Gevarenzone-indeling]

De werkgever is op grond van de Arbowet verplicht een beleid te voeren dat erop gericht is de werknemers te beschermen tegen explosiegevaar. Het Arbeidsomstandighedenbesluit (paragraaf 2a) bevat de bepalingen van de Europese richtlijn 1999/92/EG (ook wel bekend als ATEX 153). Hierin staan de verplichtingen rondom explosiegevaar. De risico’s voor de werknemer moeten schriftelijk worden vastgelegd in een explosieveiligheidsdocument. Dit document bevat in elk geval:

een nadere risicoanalyse;
een gevarenzone-indeling;
passende technische en organisatorische maatregelen;
voorlichting van de werknemers.

Voor de gevarenzones verwijst artikel 3.5d, lid 5 van het Arbeidsomstandighedenbesluit naar bijlage I van 1999/92/EG. Gevarenzones moeten zijn gemarkeerd. Dit staat in artikel 3.5d, lid 6 van het Arbeidsomstandighedenbesluit]

Explosieveilig materiaal en materieel

De eisen voor explosieveilig materiaal en materieel staan in artikel 3.5 onder e van het Arbeidsomstandighedenbesluit. Hier wordt verwezen naar het Warenwetbesluit explosieveilig materieel 2016. In het Warenwetbesluit explosieveilig materieel 2016 staan regels over het op de markt brengen van onder andere apparaten en beveiligingssystemen bestemd voor plaatsen met explosieve atmosferen. In dit besluit is de Productrichtlijn explosieve atmosferen (2014/34/EU) geïmplementeerd. Deze richtlijn wordt ook ATEX 114 genoemd.

Elektrische en elektronische apparatuur in een gezoneerd gebied moeten explosieveilig zijn uitgevoerd. Deze apparatuur is voorzien van een EG-conformiteitsverklaring en een voorschrift waaruit blijkt dat het toegepaste materieel geschikt is voor toepassing in ruimten waar explosiegevaar kan heersen.

Elektrisch materieel dat aan de normen voor explosieveiligheid voldoet, is herkenbaar aan het ‘Ex’-teken in een regelmatige zeshoek. Mocht dit niet zichtbaar zijn, dan moet in het logboek een document aanwezig zijn waarin de leverancier verklaart dat het elektrisch materieel voldoet aan de gebruikelijke normen voor explosieveiligheid. Het gaat dan om een zogenoemde EG-verklaring van overeenstemming die vergezeld gaat van een CE-markering.

Bekabeling wordt gezien als een vaste elektrische verbinding, vrij van vonkvorming en is daarmee vrijgesteld van explosieveiligheidscriteria].

Intern noodplan

Een intern noodplan is een draaiboek waarin systematisch staat aangegeven wat de organisatie moet doen bij een incident of calamiteit. Een goed voorbereide hulpverlening draagt bij aan het zo veel mogelijk beperken van de gevolgen ervan voor mensen en omgeving. Elke werkgever van een bedrijf met bepaalde hoeveelheden gevaarlijke stoffen moet zorgen dat er een intern noodplan is. Dat staat in artikel 2.5c van het Arbeidsomstandighedenbesluit. In artikel 2.4 van het Arbeidsomstandighedenbesluit staan de grenzen voor de hoeveelheden gevaarlijke stoffen. Boven die grenzen vallen bedrijven onder de ARIE-regeling en is een intern noodplan verplicht.

Een intern noodplan bevat in elk geval de onderwerpen die staan in bijlage II van de Arbeidsomstandighedenregeling.

Meer informatie over interne noodplannen staat op het Arboportaal.

Borden en pictogrammen

De werkgever is verplicht borden te gebruiken op plaatsen en bij installaties die gevaar voor de gezondheid of de veiligheid kunnen opleveren. De eisen voor borden en pictogrammen staan in de artikelen 8.9, 8.10 en 8.11 van de Arbeidsomstandighedenregeling. Hier staan onder andere eisen over de uitvoering, de begrijpelijkheid en de plaatsing van borden. Veiligheidsborden moeten in één oogopslag duidelijk maken welk gevaar dreigt, wat verboden is of juist verplicht.

Om misverstanden te voorkomen gelden er normen voor het ontwerp, het beeld (pictogram), de tekst en het kleurgebruik. In bijlage XVIII van de Arbeidsomstandighedenregeling staat welke borden in welke situatie moeten worden gebruikt.

In de CLP-verordening staan pictogrammen voor de aanduiding van gevaarseigenschappen van chemische stoffen.

Eisen brandveiligheidskasten energiedragers

In deze bijlage worden de eisen aan brandveiligheidsopslagkasten beschreven die uitsluitend zijn bedoeld voor het opslaan (en eventueel opladen) van lithium-houdende energiedragers.

Het betreft opslagvoorzieningen van staal die als compleet systeem vanuit de fabriek worden geleverd. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen kasten met een inhoud tot maximaal 333 kg aan lithium-houdende energiedragers en kasten met een grotere inhoud. In dat laatste geval wordt hierna gesproken over een kluis. Aangezien deze richtlijn alleen geldt voor de opslag van lithium-houdende energiedragers vanaf 333 kg is deze richtlijn niet van toepassing op plaatsing van een enkele kast of kasten wanneer er onder deze grenzen gebleven wordt. Dit laat onverlet dat het zeer wenselijk is om in dat geval toch aansluiting te zoeken bij de eisen in deze bijlage.

Een brandveiligheidsopslag

Een kast met een inhoud tot maximaal 333 kg aan lithium-houdende energiedragers is bij voorkeur op de begane grond geplaatst. Bij plaatsing van meerdere kasten op een verdieping mogen deze alleen in gescheiden brandcompartimenten met een WBDBO van tenminste 60 minuten zijn geplaatst. Een brandveiligheidskast mag niet in of nabij een vluchtweg zijn geplaatst. De temperatuur in de kast zelf kan in geval van brand 180 ^oC bereiken. Een energiedrager faalt bij 60 ^oC waardoor deze altijd mee gaat doen in geval van een brand nabij de brandveiligheidskast.

Aangezien de norm NEN-EN 14470-1:2004 alleen geldtvoor de opslag van brandbare vloeistoffen waarbij de kast geen grote inhoud heeft dan 1 m³is deze niet direct niet van toepassing. Dit laat onverlet dat delen van deze norm, op grond van deze bijlage gebruikt kunnen worden. In dat verband zijn de voorschriften uit paragraaf 5.2 (Deuren) en paragraaf 5.4 (Ventilatie) onverkort van toepassing.

Een brandveiligheidskast moet een WBDBO hebben van 60 minuten. Dit geldt van binnen naar buiten. Wanneer in de kast lithium-houdende energiedragers worden opgeladen, moet de brandveiligheidskast een WBDBO hebben van 90 minuten.

De brandweerstandscapaciteit van de kast moet worden onderzocht door middel van een typetest. Deze test wordt uitgevoerd door verhitting van de brandveiligheidskast in een oven conform de temperatuur – tijdscurve zoals beschreven in 5.1.1 van de norm NEN-EN 1363-1 en meting van de temperatuurstijging binnenin de kast. De brandveiligheidskast moet dan geclassificeerd worden conform de tijd dat de interieurtemperatuur niet verder meer stijgt dan 180 K, gemeten op welk meetpunt dan ook, bij een aanvangstemperatuur van 20 (± 5)^oC.

Het opladen van lithium-houdende energiedragers is alleen toegestaan in een brandveiligheidskast met een maximale capaciteit van 333 kg. De elektrische configuratie is getest en gecertificeerd conform de norm NEN 3140. De brandveiligheidskast is doelmatig geaard en voorzien van een aardlekschakelaar. Het elektrisch aansluiten en loskoppelen van lithium-houdende energiedragers in de brandveiligheidskast mag alleen door ter zake deskundig personeel plaatsvinden.

Voor het opladen van lithium-houdende energiedragers bij een totale capaciteit van meer dan 333 kg geldt ten aanzien van de kluis maatwerk. Energiedragers die niet in ADR verpakking zitten in brandveiligheidskasten moeten zo worden opgeslagen dat warmteverspreiding wordt voorkomen. Dit kan door of voldoende vrije ruimte onderling of een fysieke scheiding die de warmteverspreiding tegen houdt. Energiedragers in ADR-verpakking mogen wel gestapeld worden.

Een brandveiligheidskast moet verplaatsbaar zijn (bijvoorbeeld om de kast na een calamiteit naar buiten te transporteren). De brandveiligheidskast moet op een stabiele vlakke vloer zijn geplaatst.

Opmerking: Dit betekent dat de brandveiligheidskast op pootjes moet staan of op een andere wijze vrij van de vloer staat en met een pompwagen weggereden kan worden. De onderzijde mag zijn afgewerkt met een plint mits deze op eenvoudige wijze is te verwijderen.

De brandveiligheidskast moet goed bereikbaar zijn. De kast moet aangesloten zijn op een ventilatiekanaal, rechtstreeks naar buiten, met een veerklep (om gassen naar buiten af te voeren en zuurstoftoevoer te blokkeren). Het luchtkanaal moet dubbelwandig zijn. Het afvoerkanaal mag geen afbreuk doen aan de WBDBO van het brandcompartiment waarin die is geplaatst.

De legborden in een brandveiligheidskast zijn zodanig aangebracht dat, bij het onverhoopt vrijkomen van rook en/of giftige gassen, deze doelmatig op de buitenlucht kunnen worden afgevoerd, ongeacht de plaats van de lithium-houdende energiedragers in de brandveiligheidskast.

De legborden zijn bestand tegen het gewicht van de daarop geplaatste energiedragers.

De brandveiligheidskast is voorzien van een automatische brandmeldinstallatie. Aan de buitenzijde van de opslagvoorziening moet een flitslicht aanwezig zijn dat afgaat wanneer in de betreffende kast een melder afgaat.

Een brandveiligheidskluis is voorzien van een geschikt automatisch blussysteem of een Storz-koppeling waarbij er toch een mogelijkheid bestaat om zo'n unit vol water of schuim te zetten. De kluis moet voldoende waterdicht zijn uitgevoerd om het uitstromen van water bij gesloten deur(en) te voorkomen.

Opmerking: Wat betreft brandveiligheidskasten met een aerosol blusmiddel: In een kleine besloten ruimte werkt een aerosolblusser negatief katalytisch op vlammen en wordt hiermee de grootste hittebron weggenomen. Aerosol heeft alleen effect als het een 'exposed' vuur is en blust anders alléén de verpakking. Het heeft dan geen effect op de thermal runway. De brandweer zal moeten komen om de energiedragers na te blussen (koelen) aangezien een aerosol geen koelende werking heeft. Echter, blijven toxische en explosieve gassen zich wel ophopen in de kast. Aerosolen zijn pas vanaf bepaalde (blijvende) concentraties in staat om explosies te voorkomen. Laat staan dat na het afgaan van de aerosolblusser het middel na enige tijd neerslaat en dus niet meer effectief is. Zonder afzuiging in de kast geeft dit een risico voor de brandweer wanneer ze deze open maken. De afzuiging moet ATEX uitgevoerd worden om te voorkomen dat explosieve dampen van de energiedragers in de afzuiging exploderen.

Wanneer aanwezig moeten opladers van lithium-houdende energiedragers en spanningsbronnen in de brandveiligheidskast worden afgeschakeld in geval van een calamiteit. De schakeling moet aan de buitenzijde dan wel in de directe nabijheid van de brandveiligheidskast zijn aangebracht. Aanvullend kan de oplaadinstallatie op een centrale plaats worden uitgeschakeld.

In de brandveiligheidsopslagkast of -kluis is een thermokoppel aanwezig waarbij aan de buitenkant van de kast de temperatuur af te lezen is.

In de brandveiligheidsopslagkast of -kluis is detectie aanwezig in de vorm van thermische detectie en optische detectie. De brandveiligheidskluis is tegen weersinvloeden beschermd (zon, regen, bliksem).

Aan de buitenkant van een brandveiligheidsopslagkast of -kluis zijn de pictogrammen als bedoeld in aangebracht.

Chemische verbindingen en vrijkomende pyrolyseproducten (onder andere) bij thermal runaway reactie in lithium-houdende energiedragers

Opmerking: Deze bijlage bevat veel voorkomende producten en stoffen ter illustratie.

Algemeen

Lithium-houdende energiedragers bestaan in de basis uit twee elektroden (de anode en de kathode) en een elektrolyt. Dat is een chemische substantie waarin lithiumionen van de ene naar de andere kant stromen. Bij de huidige energiedragers gaat het elektrolyt bij het laden en ontladen langzaam maar zeker kapot. Bij dat proces hopen zich op het grensvlak van het elektrolyt en de elektroden afvalproducten op, die er na verloop van tijd voor zorgen dat de batterij frequenter opgeladen moet worden.

Momenteel worden in commerciële energiedragers vooral carbonaten als elektrolyt gebruikt. Dat zijn chemische verbindingen met koolstof (grafiet) en zuurstof.

Om de energiedichtheid van de huidige batterijen te vergroten, is het gebruik van een anode met een veel hogere dichtheid aan lithium-ionen noodzakelijk (lithiummetaal). Een dergelijke anode, in combinatie met de traditionele elektrolyten, zorgt echter voor veel verval. Er zijn nieuwe elektrolyten in ontwikkeling die de degradatie van de energiedrager tegengaan.

Nanotechnologie doet ook zijn intrede in de wereld van de lithium-houdende energiedragers. Bij lage oplaadcapaciteiten (SOC) is een stabiele stroom gewaarborgd. De kans op een thermal runaway is veel lager dan bij de gangbare metaaloxide batterijen.

De komende jaren zullen nieuwe (solid state) energiedragers op de markt komen, maar omdat de exacte chemische samenstelling(en) nog niet bekend is, zijn deze nog niet meegenomen in het de beschrijving van de vrijkomende pyrolyseproducten.

Chemische verbindingen elektroden lithium-houdende energiedrager

In de elektrode van de lithium-houdende energiedrager wordt het bindmiddel Polyvinylideenfluoride (PVDF) gebruikt. Het is een niet-polair polymeer in poedervorm en wordt gekenmerkt door een sterke oxidatieweerstand en goede thermische stabiliteit (CAS-nr. 24937-79-9, molecuulformule C2H2F2).

Het wordt gemengd met de stof n-methyl-2-pyrrolidon (NMP). NMP heeft een geharmoniseerde indeling als giftig voor de voortplanting (reproductietoxische stof categorie 1B) en is ook een irriterende stof voor de luchtwegen, huid en ogen. In Europa valt NMP onder beperking 71 van bijlage XVII bij REACH (CAS-nr. 872-50-4, molecuulformule C5H9NO).

Lithiumhexafluorfosfaat (LiPF6) wordt wegens de goede oplosbaarheid in apolaire oplosmiddelen gebruikt in energiedragers. Oplossingen van lithiumhexafluorfosfaat in propyleencarbonaat en 1,2-dimethoxyethaan dienen als elektrolyt in lithium-houdende energiedragers. De stof wordt gesynthetiseerd door reactie van fosforpentachloride met lithiumchloride en waterstoffluoride: PCl5 + LiCl + 6HF → LiPF6 + HCl (waterstofchloride, zoutzuur in waterige oplossing).

Als lithiumhexafluorfosfaat met water reageert, ontstaat de stof fosforylfluoride (POF3) waarvan de toxiciteit niet bekend is: LiPF6 + H2O → LiF + POF3 + 2HF.

Lithium-ijzer-fosfaat energiedrager

Hieronder een weergave van de chemische reacties voor een lithium-ijzer-fosfaat batterij (LFP batterij) met carbonaten als elektrolyt (CAS-nummer: 15365-14-7 ).

kathode: LiFePO4 ⟶ FePO4 + Li++e−
anode: Li+ + C6 + e− ⟶ LiC6

Vrijkomende pyrolyseproducten (onder andere) bij thermal runaway reactie in lithium-houdende energiedragers

Genoemde waarden in onderstaande tabel zijn gemiddelden en afhankelijk van type energiedrager dat is betrokken (uit verschillende studies tot 2020). N.b. Als elementen (zoals Fluoride) voorkomen in verschillende verbindingen, moet je niet uitgaan van de maximale waarde.

Bovengenoemde stoffen kunnen in vochtige condities reageren tot:

Waterstoffluoride ⟶ Fluorwaterstofzuur
Lithiumoxide ⟶ Lithiumhydroxide
Zwaarmetaaloxides ⟶ Zwaarmetaalhydroxides
Waterstofchloride ⟶ Zoutzuur
Zwaveldioxide ⟶ Zwavel(ig)zuur
Fosfortrioxide ⟶ Fosforzuur

Ook andere verbindingen en reacties zijn mogelijk.

Detectie in opslagvoorziening lithium-houdende energiedragersInleiding

Het elektrolyt van lithium-houdende energiedragers bevat organische oplosmiddelen zoals dimethylcarbonaat. Bij verbranding komt er ook CO (koolmonoxide) en CO2 vrij. De concentraties CO en CO2 blijken bij brandproeven vele malen hoger te zijn dan HF en HCl. De gassen CO en CO2 kunnen daarom worden toegepast als tracer voor andere gevaarlijke stoffen.

De samenstelling uit lucht op zeeniveau bij een temperatuur van 15 °C bestaat voornamelijk uit stikstof (78% N2) en zuurstof (21% O2). Er zijn ook sporen van waterstof aanwezig (0,00005 % H2).

Er zijn verschillende typen gasdetectiesensoren op de markt. Het risico op blootstelling aan toxische gassen wordt vooral bewaakt door elektrochemische sensoren. Het zijn zeer gevoelige en kleine elektrochemische fabriekjes waarbinnen in een kleine hoeveelheid elektrolyt vastgesteld wordt of de omgevingslucht giftig is of niet.

Een infrarood sensor kan alleen diatomische gasmoleculen detecteren en is daarom ongeschikt voor de detectie van enkelvoudig waterstof. Een katalytische sensor kan wel waterstof detecteren maar heeft niet de voorkeur.

Specificaties CO-detectie

Voor industriële toepassingen wordt een meetbereik van 5 meter aangehouden. Per 21 augustus 2018 is de wettelijke grenswaarde van een aantal gassen in Bijlage XIII van de Arbeidsomstandig-hedenregeling aangepast in verband met de implementatie van de Europese richtlijn 2017/164 (Stcrt. 2018, 41167).

De grenswaarde van koolmonoxide (CO) is aangepast van 28 mg/m³ naar 23 mg/m³. Omgerekend, van 25 ppm naar 20 ppm. De verscherping geldt met ingang van 2021.

De monitoring in een opslagvoorziening is gericht op het tijdig detecteren van een ongewoon voorval waarbij de lithium-houdende energiedrager faalt. Tijdige detectie van het vrijkomen van giftige gassen, alvorens een thermal runaway kan optreden, is het doel.

De alarmering moet bij zeer lage concentraties CO in werking treden. De sensor moet daarom zeer lage concentraties kunnen meten. De reactietijd van de sensor is daarbij ook van groot belang.

De reactietijd van een CO-sensor is, onder normale omstandigheden, ongeveer 20 seconden.

In verhouding tot het volume van de opslagvoorziening (basis typical betreft een ruimte met een bruto vloeroppervlak van 300 m²en een vrije hoogte van 6 m) is sprake van een geringe hoeveelheid (volumetrisch) giftig gas. Het aanbrengen van sensoren aan het plafond gaat niet voor tijdige detectie zorgdragen. Er zal per stelling en op elk van de lagen, een CO-sensor moeten zijn aangebracht.

Een compleet lineair gedrag van een sensor wil zeggen dat bij een verdubbeling van de gasconcen-tratie ook het elektrische signaal aan de meetelektrode twee keer zo hoog wordt, over het gehele meetbereik. Deze situatie is eerder uitzondering dan regel, en de absolute gevoeligheid en de ‘response’ kunnen zelfs per individuele sensor verschillen.

Stationaire elektrochemische sensoren hebben daarom een eigen EEPROM (een herprogrammeer-bare geheugenchip) die alle relevante data van de betreffende sensor bevat en ervoor zorgt dat het ‘uitwendig gedrag’ uniform en gestandaardiseerd is.

Specificaties HF-detectie

Het toepassen van sensoren voor de detectie van waterstoffluoride (HF) is niet zonder uitdagingen. Het meetbereik ligt doorgaans tussen 0 en 30 ppm. De laagste concentratie HF waarbij de sensor reageert, is circa 0,5 ppm (LDL = Lowest Detection Limit). De reactietijd is langer dan van een CO sensor (T90 van 50 seconden).

Een HF sensor is zeer onderhoudsgevoelig. Het elektrolyt in de sensor moet worden bijgevuld. De frequentie is afhankelijk van de atmosferische condities. In de opslagvoorziening zullen de condities in het algemeen goed zijn zodat het bijvullen en ijken éénmaal in de 6 maanden zal volstaan. De levensduur is theoretisch voor deze sensor onbeperkt.

De sensor is van het open type en is daardoor gevoelig voor uitdroging. Het vocht uit het elektroliet verdampt gemakkelijker en dus sneller dan een gesloten sensor en zal vaker moeten worden bijgevuld. Wanneer het elektroliet wordt vernieuwd, heb je theoretisch weer een nieuwe sensor.

Het toepassen van HF sensoren heeft dan ook niet de voorkeur.

Uit proeven door het RIVM blijkt dat de gemeten concentratie HF in een ruimte veel lager is dan men zou verwachten op basis van de verwachte emissies uit de lithium-houdende energiedragers. HF is een reactief gas dat reageert met de omgeving waar het mee in aanraking komt. Het bindt zich onder andere aan de rookgassen waardoor het minder makkelijk wordt gedetecteerd.

Er zijn echter grote verschillen tussen de verschillende lithium-houdende energiedragers. Dit laat onverlet dat er wel relatief hoge concentraties fluorzouten (F+) vrij kunnen komen.

Kruisgevoeligheid

Sensoren zijn altijd kruisgevoelig voor andere gassen. De mate van kruisgevoeligheid is afhankelijk van het type sensor en de fabrikant. Elk fabrikant stelt daarom specifieke kruisgevoeligheidstabellen beschikbaar. Het is daarom essentieel dat de juiste tabel wordt gehanteerd.

Zet je twee identieke sensoren van eenzelfde fabrikant naast elkaar dan zullen ze bij een bepaalde concentratie ´kruisgevoelig´ gas zelden eenzelfde uitlezing geven. Voor elektrochemische sensoren die op dezelfde wijze zijn gekalibreerd zal de aanwijzing op hetzelfde kruisgevoelige gas overigens niet veel verschillen. Voor bijvoorbeeld infrarood detectoren is dit een heel ander verhaal.

Bij aanwezigheid van 0,1 Vol% (= 1000 ppm) waterstof kan een CO sensor een reactie geven tussen 90 ppm en 600 ppm, afhankelijk van de gehanteerde sensor. De resultaten zijn bovendien zelden lineair. Het is niet omdat een CO sensor 90 ppm geeft, bij een concentratie van 1000 ppm waterstof, dat bij een 50% lagere concentratie waterttof de weergegeven CO-concentratie ook gehalveerd is.

De keuze van de sensor is dus zeer bepalend voor de verwachte uitkomsten. Dit moet nauw met de leverancier worden bepaald.

Het aantal gassen waarbij de kruisgevoeligheid is getest, verschilt per fabrikant. Een sensor kan dus zeer wel kruisgevoelig zijn voor een gas die niet in de tabel staat. Een uitgebreide tabel geeft in ieder geval aan dat de fabrikant een grote reeks testen in het laboratorium heeft verricht.

Sommige fabrikanten bieden de mogelijkheid om de sensoren van een selectief filter te voorzien. Hiermee wordt de kruisgevoeligheid aanzienlijk teruggebracht. Het filter heeft geen effect op de kruisgevoeligheid van waterstof. Het filter reageert met de omgevingslucht en verliest daardoor geleidelijk aan gevoeligheid.

Of het filter voor de kruisgevoeligheid van waterstof effect heeft, moet per type CO-sensor worden geverifiëerd. In een selectief filter zijn chemicaliën aanwezig die reageren met een bepaald (kruisgevoelig) gas. Wanneer dit gas aawezig is zal de chemische component in het filter reageren met dit gas en daardoor dus afnemen. De juiste interval van vervanging van een selectief filter is applicatie afhankelijk.

In een magazijn omgeving is het vervangen van alle filters omslachtig en tijdrovend. Dit verhoogt de kans op gebrekkig onderhoud.

Het wordt dan ook niet aanbevolen om de kruisgevoeligheid voor het detecteren van CO in te perken.

Eisen gasdetectie

Sensoren en overige meet- en regelapparatuur voor de detectie van koolmonoxide voldoen aan de norm NEN-EN 50402, Elektrisch materieel voor de detectie en meting van brandbare of giftige gassen, dampen of zuurstof - Eisen aan de functionele veiligheid van vastbevestigde gasdetectie-systemen.

Deze norm is gericht aan de fabrikant van de apparatuur.

Ten aanzien van de elektromagnetische compatibiliteit gelden de volgende normen:

NEN-EN 50270, Elektromagnetische compatibiliteit - Elektrisch materieel voor de detectie en meting van brandbare gassen, giftige gassen of zuurstof (Electromagnetic compatibility - Electrical apparatus for the detection and measurement of combustible gases, toxic gases or oxygen). Er is een nieuwe versie in voorbereiding.
NEN-EN 50271, Elektrisch materieel voor de detectie en meting van brandbare gassen, giftige gassen of zuurstof - Eisen voor en beproevingen van toestellen die gebruikmaken van programmatuur en digitale technieken (Electrical apparatus for the detection and measurement of combustible gases, toxic gases or oxygen - Requirements and tests for apparatus using software and/or digital technologies)

Stroom- en signaleringskabels tussen de verschillende onderdelen van de beveiligingsketen moeten voldoen aan de norm NEN 8012 voor zover deze onderdelen (sensoren en de centrale) in gescheiden ruimten zijn opgesteld. Uitgangspunt is het functioneel behoud van de veiligheidsketen in geval van een brand in de opslagvoorziening.

De CO-sensoren zijn zodanig in de stellingen geplaatst dat bij het plaatsen en uitnemen van pallets deze niet beschadigd kunnen raken.

Daarnaast moeten de sensoren goed bereikbaar zijn vanwege onderhoud en vervanging.

De CO-sensoren zijn aangesloten op een modulair en uitbreidbaar analyse- en besturingssysteem. Omwille van beschikbaarheid en betrouwbaarheid moet de architectuur van het systeem een SPOF (single point of failure) uitsluiten. De modules zijn gekoppeld aan een grafische interface waarmee de plaats waar een verhoogde CO-concentratie binnen een stelling is gemeten, direct is af te lezen.

De grafische interface is direct toegankelijk in de nabijheid van de opslagvoorziening. De grafische interface mag ook op een centrale plek in het bedrijf zijn geplaatst wanneer de betreffende ruimte 24/7 is bezet.

Bij een gemeten CO-concentratie van meer dan 20 ppm treedt een akoestische signalering in de opslagvoorziening in werking.

Het magazijnpersoneel en de medewerkers van de controlekamer (wanneer aanwezig) zijn geïnstrueerd hoe te handelen in geval van een alarmering als gevolg van een verhoogde CO-concentratie in de opslagvoorziening.

Toelichting: Het doel van het detectiesysteem is het tijdig signaleren van een falende energiedrager zodat snel ingegrepen kan worden (verwijderen energiedrager of pallet uit de stelling). Aangezien koolmonoxide niet zintuigelijk is waar te nemen, is het in een magazijn met veel stellingen essentieel om het incident snel te lokaliseren. De grafische interface biedt de mogelijkheid om direct naar de bron van het ongewone voorval te gaan.

Montage CO-sensoren

Bij toepassing van een straddle-stapelaar moet rekening gehouden worden met een vrije ruimte aan de zijkanten van de stelling. Dit zorgt er automatisch voor dat de pallet op enige afstand van de staanders in de stelling wordt geplaatst. Dit biedt de mogelijkheid om een CO-sensor te plaatsen zonder dat daarvoor extra beschermende maatregelen nodig zijn.

Wanneer ter hoogte van de verticale dragers de stellingen open zijn, kunnen de CO-sensoren alternerend per stellingcompartiment worden aangebracht. Bij gesloten zijwanden kan uit kostenoverwegingen de CO-sensor in het midden geplaatst worden. Er moeten dan maatregelen worden getroffen om schade aan de sensor te voorkomen.

In geval van een gerobotiseerd magazijn zijn geen aanvullende beschermende maatregelen noodzakelijk, vooropgesteld dat de sensoren buiten het bereik van de pallets zijn gemonteerd.

BowTies risicobenadering

Per typical is de relaties tussen scenario's, doelen en maatregelen grafisch weergegeven middels een BowTie.

Opmerking: Om in te zoomen, rechtermuis en selecteer Abeelding openen in apart tabblad.

Implementatietermijnen in bestaande situaties

Deze bijlage is normatief

Inleiding

Deze bijlage bevat implementatietermijnen voor bestaande situaties. Het Bestuurlijk Omgevingsberaad VTH (BOb) heeft deze termijnen vastgesteld.

Deze PGS-richtlijn beschrijft de stand van de techniek. Het kan dus voorkomen dat een nieuwe versie van een PGS-richtlijn nieuwe of aangescherpte maatregelen bevat. Deze maatregelen moeten worden getroffen door degene die de activiteit verricht. Het kan voor bestaande situaties onredelijk zijn om te eisen dat deze nieuwe maatregelen onmiddellijk worden getroffen. Daarom bevat deze PGS-richtlijn voor bestaande situaties een implementatietermijn.

Is er voor de activiteit uit deze PGS-richtlijn een omgevingsvergunning? Dan bepaalt het bevoegd gezag vanaf welk moment de maatregelen worden overgenomen in de vergunning. Het bevoegd gezag kan de implementatietermijn in deze PGS gebruiken als richtsnoer.

Voor maatregelen voor de gezondheid en veiligheid van werknemers is het aan de werkgever om te bepalen welke maatregelen hij moet treffen om de werknemers te beschermen volgens de stand van de wetenschap en techniek. Het toezicht op de naleving en juiste invulling van de doelvoorschriften in de Arbeidsomstandighedenwetgeving voor de gezondheid en veiligheid van werknemers is een taak en verantwoordelijkheid van de Nederlandse Arbeidsinspectie. De Nederlandse Arbeidsinspectie gebruikt daarbij de implementatietermijnen uit deze PGS-richtlijn. Deze termijnen kunnen ook in een beleidsregel worden opgenomen.

In is aangegeven op welke wijze de in opgenomen termijnen tot stand zijn gekomen en kan worden gebruikt bij het vaststellen van implementatietermijnen in individuele gevallen.

Uitgangspunten implementatietermijnen
Aard van de maatregel	Veiligheidsurgentie niveau	Standaard termijn
Operationeel/organisatorisch	Normaal	0-1 jaar
Operationeel/organisatorisch	Hoog	0-3 maanden
Onderhoud	-	0-1 jaar
Randapparatuur	Normaal	0-2 jaar^A
Randapparatuur	Hoog	0-3 maanden^A
(Proces)installatie	Normaal	0-5 jaar^A
(Proces)installatie	Hoog	0-2 jaar^A
Bouwkundig	Normaal	0-10 jaar^B
Bouwkundig	Hoog	0-2 jaar^C
In beginsel wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met de reguliere onderhoudsstops, waardoor verlenging van de maximumtermijn kan worden overwogen. 10 jaar is alleen van toepassing in bijzondere situaties. Bij hoge urgentie is de implementatietermijn maximaal 2 jaar, tenzij het bedrijf kan aantonen dat de aanpassing niet binnen 2 jaar mogelijk is.

Implementatietermijnen door het BOb vastgesteld

In deze bijlage zijn implementatietermijnen opgenomen voor bestaande opslagvoorzieningen voor lithium-houdende energiedragers.

De implementatietermijnen zijn richtinggevend en moeten per individueel geval worden afgestemd op de tijd die nodig is om een maatregel te treffen, (bouw)vergund te krijgen en te financieren. Zo zal een hoge urgentie voor het verbeteren van de veiligheid en/of een hoge veiligheidswinst vragen om een kortere implementatietermijn.

Implementatietermijnen door het BOb vastgesteld
Maatregelnummer	Onderwerp	Termijn (jaar)
	Regels voor omgaan met energiedragers	3 maanden
	Verwarmingsinstallatie	1 jaar
	Veiligheidsstudie (semi) geautomatiseerde systemen	3 maanden
	Draagconstructie - eisen bij brand	5 jaar
	Compartimentering	5 jaar
	Brandwerendheid - WBDBO	5 jaar
	Brandwerendheid - brandmuur, brandscherm of keerwand	5 jaar
	Criteria brandwerendheid	5 jaar
	Materialen toegepast in constructie	5 jaar
	Plaatsing energiedragers	3 maanden
	Bescherming tegen weersinvloeden	3 maanden
	Hemelwaterafvoer	2 jaar
	Bliksembeveiliging	2 jaar
	Onderdelen bliksembeveiliging	2 jaar
	Bliksembeveiliging - energiedragers aangesloten op een oplaadvoorziening	2 jaar
	Ingangscontrole	3 maanden
	Ingangscontrole - gebruikte en.of beschadigde/defectie energiedrager	3 maanden
	Ingangscontrole - refurbished energiedrager	3 maanden
	Pallets deugdelijk	3 maanden
	Nieuw en ongebruikte energiedragers - opslag in ADR-verpakking	3 maanden
	Maximale opslaghoogte	3 maanden
	Onderlinge afstanden elektrische tweewielers	3 maanden
	Nieuwe en ongebruikte energiedragers - opslag overpakte energiedragers	3 maanden
	Opslagcondities	3 maanden
	Opslag stabiele gebruikte en/of beschadigde/defecte energiedragers	3 maanden
	Opslag stabiele gebruikte en/of beschadigde/defecte energiedragers - aanvullend	2 jaar
	Opslag instabiele beschadigde of defecte energiedragers	3 maanden
	Opslag energiedragers in combinatie met andere goederen	3 maanden
	Opslag energiedragers in combinatie met andere goederen - showroom	3 maanden
	Monitoren energiedragers	3 maanden
	Laden energiedragers	3 maanden
	Maatregelen tijdens diepontladen - energiedrager ten behoeve van eindverwerking	3 maanden
	Maximale energiedragercapaciteit tijdens diepontladen	3 maanden
	Laden energiedragers in showroom	3 maanden
	Afstand tijdens laden in showroom	3 maanden
	Geschiktheid stelling	3 maanden
	Maximale omvang opslagvak	3 maanden
	Reparatie beschadigde stelling	3 maanden
	Jaarlijkse stellinginspectie	3 maanden
	Keuring en controle -schema	3 maanden
	Registratie en documentatie	3 maanden
	Registratiesysteem - energiedragers	3 maanden
	Personeel - training en opleiding	3 maanden
	Deskundig personeel	3 maanden
	Instructie personeel	2 jaar
	Opleiding bestuurders transportmiddelen	3 maanden
	Aanrijdbeveiliging stelling	2 jaar
	Niet toegankelijk voor onbevoegden	3 maanden
	Veiligheidsafstanden - buiten opslag	5 jaar
	Hitte detectie	1 jaar
	Branddetectie	3 maanden
	CO en H2 detectie	1 jaar
	Alarmeringssysteem	2 jaar
	Branddetectie stelling	1 jaar
	Brandblusmiddelen - voldoende en beschikbaar	3 maanden
	Brandblusmiddelen - brandblussers normering	3 maanden
	Brandblusmiddelen - onderhoud	3 maanden
	Bluswatervoorziening - capaciteit	1 jaar
	Bluswater - opvangvoorziening	2 jaar
	Brandmeldinstallatie (BMI)	1 jaar
	Brandbestrijding - brandblussysteem	1 jaar
	Brandbestrijding - brandblussysteem - eisen en beoordeling	1 jaar
	Brandbestrijding - eisen uitgangspuntendocument	1 jaar
	Brandbestrijding - vijfjaarlijkse beoordeling uitgangspuntendocument	3 maanden
	Brandbestrijding - bewaren gegevens uitgangspuntendocument	3 maanden
	Intern noodplan	3 maanden
	Noodplan - aanvullend	3 maanden
	Bereikbaarheid en inzetdiepte in geval van brand	2 jaar
	Toegankelijkheid terrein en bereikbaarheid opslagvoorziening	2 jaar
	Vluchtwegen en noodverlichting	2 jaar
	Behandeling gevallen energiedragers	3 maanden
	Voorzieningen voor incidentbestrijding	3 maanden
	Maatregelen ter voorkoming van hoge concentraties gevaarlijke dampen en gassen	2 jaar
	Pictogrammen	3 maanden

Samenstelling PGS 37-2 team

Samenstelling PGS 37-2 team
Naam	Organisatie	Rol
Elske van de Fliert	Zero-e	Voorzitter PGS-team
Pascal Smetsers	EVO Fenedex	Lid namens bedrijfsleven (VNO-NCW/MKB-Nederland)
Tineke Weide	Bovag	Lid namens bedrijfsleven (VNO-NCW/MKB-Nederland)
Eugène Moerkerk	RAI Vereniging	Lid namens bedrijfsleven (VNO-NCW/MKB-Nederland)
Susanne van Berkum	ARN	Lid namens bedrijfsleven (VNO-NCW/MKB-Nederland)
Sander Lepelaar	Veiligheidsregio Haaglanden	Lid namens (Brandweer Nederland / Veiligheidsregio's)
Martin Meijer	Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond	Lid namens (Brandweer Nederland / Veiligheidsregio's)
Felix van der Meijden	OD Haaglanden	Lid namens (toezicht/handhaving)
Hans Verhoeven	ODZOB	Lid namens (toezicht/handhaving)
Hans Gerritsen	DCMR	Lid namens (vergunningverlening)
Sasja vanden Bergh	ODZHZ	Lid namens (vergunningverlening)
Rikkert Hansler	RIVM	Lid namens (Nederlandse Arbeidsinspectie)
Kees de Kraker	Nederlandse Arbeidsinspectie	Lid namens (Nederlandse Arbeidsinspectie)
Wim Makaske	Infomil	Waarnemer namens helpdesk InfoMil
Hans Sevenstern	Verbond van Verzekeraars	Deskundige namens Verbond van verzekeraars
Alwin van Aggelen	A-RisC	Facilitator risicobenadering / tekstschrijver
Titia Gerritsma	NEN	Projectleider